Μια επιχειρηματική προσέγγιση του Open Source και του Free Software

Στο πρώτο μάθημα κάθε οικονομικής σχολής οι μελλοντικοί οικονομολόγοι και επιχειρηματίες διδάσκονται ότι στον κόσμο αυτό "δεν υπάρχει δωρεάν γεύμα". Μαθαίνουν δηλαδή ότι με την εξαίρεση του αέρα που αναπνέουμε, του ήλιου και των άλλων δώρων της φύσης, τα πάντα είτε ανήκουν σε άλλους ανθρώπους είτε παράγονται από αυτούς και χρειάζεται να τους "αποζημιώσουμε" για το δικαίωμα χρήσης που μας παρέχουν.
Είναι φυσικό λοιπόν οι επιχειρήσεις να δυσπιστούν απέναντι σε οτιδήποτε τους προσφέρεται δωρεάν, υποπτευόμενες πως είτε η ποιότητά του είναι χαμηλότερη είτε εμπεριέχει κάποιο ελάττωμα που θα τις ζημιώσει μελλοντικά.
Τι είναι το Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα (Open Source)
Για τον επιχειρηματία πρόκειται απλώς για λογισμικό που διατίθεται δωρεάν και με όλο του τον κώδικα. (Το λογισμικό "γράφεται" με μια γλώσσα προγραμματισμού και στη συνέχεια αυτός ο "πηγαίος κώδικας", δηλαδή ό,τι γράφτηκε στη γλώσσα, μετατρέπεται σε εκτελέσιμο πρόγραμμα.)
Αντίθετα, στο εμπορικό λογισμικό ο χρήστης όχι μόνο πληρώνει για να λάβει το πρόγραμμα που θα "τρέχει" στον Η/Υ του, αλλά δεν έχει στη διάθεσή του και τον πηγαίο κώδικα. Δεν μπορεί λοιπόν να αλλάξει το πρόγραμμα ο ίδιος και πρέπει να ζητά (και να πληρώνει) όποια τροποποίηση επιθυμεί μόνο στον αρχικό κατασκευαστή.
Σημείωση: Η παραπάνω ερμηνεία είναι λίγο απλοϊκή (αρκετή όμως για τους σκοπούς αυτού του άρθρου). Ιδεολογικά υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στο λογισμικό ανοικτού κώδικα (Open Source) και το ελεύθερο λογισμικό (Free Software), καθώς το πρώτο υποστηρίζει ότι ο κώδικας πρέπει να είναι διαθέσιμος σε όλους διότι αυτό κάνει τα προγράμματα καλύτερα, ενώ το δεύτερο ότι ο κώδικας πρέπει να είναι διαθέσιμος σε όλους διότι μόνο έτσι η ελευθερία του χρήστη δεν περιορίζεται από τις αποφάσεις του κατασκευαστή. (Το ότι τα προγράμματα γίνονται καλύτερα λοιπόν αποτελεί ένα ευχάριστο αλλά δευτερεύον χαρακτηριστικό. Οι οπαδοί του Free Software θα το χρησιμοποιούσαν ακόμη κι αν το εμπορικό λογισμικό ήταν καλύτερης ποιότητας από το δικό τους.)
Τα πλεονεκτήματα του Open Source
(Οι περισσότερες από τις συγκρίσεις που ακολουθούν γίνονται μεταξύ Windows και GNU\Linux μια και τα πρώτα αποτελούν το de facto μονοπώλιο στο επιχειρηματικό λογισμικό, ενώ το δεύτερο τη δημοφιλέστερη πλατφόρμα εφαρμογών σε Open Soure. Υπάρχουν λοιπόν πολύ περισσότερα διαθέσιμα στοιχεία.)
1. Αξιοπιστία - Πολλές έρευνες (Zdnet, Bloor Research, Syscontrol AG, Netcraft κ.λπ.) έχουν δείξει την ανωτερότητα εφαρμογών όπως το λειτουργικό σύστημα GNU\Linux και ο Apache web server. Για παράδειγμα, σε δοκιμή του Zdnet διάρκειας 10 μηνών τα Windows NT "κράσαραν" κατά μέσο όρο μια φορά κάθε 6 εβδομάδες και απαιτούσαν 30 λεπτά για την επισκευή τους ενώ το GNU\Linux ποτέ! Αν αυτό σας φαίνεται "παράλογο" (το δωρεάν λειτουργεί πιο αξιόπιστα από το πληρωμένο) θυμηθείτε ότι οι εφαρμογές Open Source είναι αποτέλεσμα εθελοντικής εργασίας. Δεν υπάρχει λοιπόν πίεση από το Marketing και τις πωλήσεις να παρουσιάσουμε κάτι ακόμη κι αν δεν είναι έτοιμο ή καλά δοκιμασμένο, ενώ όλοι μπορούν να δουν, να σχολιάσουν και να διορθώσουν τη δουλειά των άλλων.
2. Αποδοτικότητα - Μεγάλος αριθμός συγκριτικών δοκιμών έχει αποδείξει την ταχύτητα και αποδοτικότητα πολλών Open Source εφαρμογών βασισμένων στο GNU\Linux (π.χ. PC Magazine, Sys Admin magazine, SPEC Consortium, IBM, Fastcenter, Ziff Davis, Mindcraft κ.λπ.).
3. Επεκτασιμότητα - Οι περισσότερες επιχειρηματικές εφαρμογές επιθυμούν χαμηλό κόστος εκκίνησης με εύκολη και γρήγορη αναβάθμιση, αν αποδειχθεί ότι η υπηρεσία που δημιουργήθηκε είναι δημοφιλής. Λόγω του ελεύθερου κώδικά τους οι εφαρμογές Open Source μπορούν εύκολα να τοποθετηθούν σε πολλά διαφορετικά είδη (πλατφόρμες) υπολογιστών, αλλά και να λειτουργήσουν "εν παραλλήλω" σε μεγάλα συστήματα υψηλών επιδόσεων.
4. Ασφάλεια δεδομένων - Όλοι οι κρυπτογράφοι γνωρίζουν πως όποιο σύστημα ελέγχεται από πολλούς ανθρώπους είναι ασφαλέστερο από εκείνο που διαχειρίζονται μόνο λίγοι (όσο "καταρτισμένοι ή ευφυείς" κι αν είναι αυτοί). Χάρη στον ανοικτό τους κώδικα οι εφαρμογές Open Source "ελέγχονται" από χιλιάδες ανθρώπους και τα όποια προβλήματά τους ανακαλύπτονται πολύ γρήγορα. Για παράδειγμα, όπως έδειξε έρευνα της Attrition.org το 59% των defaced (τους άλλαξαν τη home page) sites στο Internet έτρεχαν Windows, ενώ μόνο το 21% GNU\Linux , πράγμα που θα ήταν φυσιολογικό μόνο αν στο δίκτυο υπήρχαν 3 φορές περισσότερα συστήματα Windows απ' ό,τι GNU\Linux (κάτι που φυσικά δεν συμβαίνει). ʼλλη έρευνα (SecurityPortal) έδειξε πως η ταχύτητα διευθέτησης όσων προβλημάτων εμφανίζονται στο GNU\Linux είναι πολύ μεγαλύτερη απ' ό,τι στα Windows.
5. Προστασία από ιούς - Υπάρχουν περίπου 60.000 ιοί για Windows και περίπου 40 για GNU\Linux.
6. Χαμηλότερο κόστος λειτουργίας (Total Cost of Ownership) - Το Open Source λογισμικό (λειτουργικά συστήματα, βάσεις δεδομένων κ.λπ.) παρέχεται δωρεάν και για απεριόριστο αριθμό χρηστών.
Επίσης, η επιχείρηση μπορεί να αξιοποιήσει παλαιότερο εξοπλισμό (αφού είναι ελεύθερη να κάνει τροποποιήσεις στον κώδικα), μειώνοντας έτσι τα έξοδά της. Χαρακτηριστική εδώ είναι η περίπτωση του Amazon.com. Ελάχιστοι γνωρίζουν ότι το γνωστό βιβλιοπωλείο κατάφερε να καταστεί κερδοφόρο επειδή στράφηκε στο Open Source λογισμικό, μειώνοντας θεαματικά τα έξοδά του. Επίσης, πολλές χρηματιστηριακές επιχειρήσεις χρησιμοποιούν Linux γεγονός που κρατούν κρυφό, θεωρώντας το ως ένα σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα!
7. Ευκολότερες και φθηνότερες επεκτάσεις - Επειδή ο χρήστης διαθέτει πρόσβαση στον κώδικα του λογισμικού που χρησιμοποιεί μπορεί να ζητήσει επεκτάσεις ή αλλαγές από οποιονδήποτε. Ο κατασκευαστής δηλαδή δεν διαθέτει μονοπωλιακή δύναμη επάνω του και δεν μπορεί να τον "εκβιάσει" με υποχρεωτικές αναβαθμίσεις ή υπέρογκες χρεώσεις για μικρές εργασίες. Αν ο χρήστης λοιπόν δεν είναι ικανοποιημένος από τη συνεργασία ενός προμηθευτή μπορεί να απευθυνθεί σε κάποιον άλλον, χωρίς να απαιτηθεί η αντικατάσταση των εφαρμογών που χρησιμοποιεί.
8. Διαρκής και εκτενής υποστήριξη - Οι κατασκευαστές εμπορικού λογισμικού διορθώνουν μόνο τα πιο ενοχλητικά από τα προβλήματα των εφαρμογών τους και υποχρεώνουν τους πελάτες τους να αγοράζουν νέες αναβαθμίσεις ακόμη κι αν δεν τις χρειάζονται, σταματώντας την υποστήριξη των παλαιότερων εκδόσεων του προγράμματος. Στις εφαρμογές Open Source όμως η επιχείρηση μπορεί να διορθώσει η ίδια ό,τι την "πονάει" στην εφαρμογή και δεν υποχρεώνεται να αναβαθμίσει τίποτε αν δεν το επιθυμεί.
9. Το μέλλον ανήκει στο Open Source - Το 49% των Ευρωπαίων CIOs (Chief Information Officers) δηλώνει ότι θα υιοθετήσει εφαρμογές Open Source στην επιχείρησή του (Φεβρουάριος 2002) λόγω χαμηλότερου κόστους λειτουργίας (54%), χαμηλότερης δαπάνης αγοράς (24%), μεγαλύτερου ελέγχου (22%) και υψηλότερης ασφάλειας δεδομένων (22%).
Τα μειονεκτήματα του Open Source
1. Μερίδιο αγοράς - Αν και ο Apache αποτελεί τον δημοφιλέστερο web server στο Internet και το GNU\Linux διαθέτει ένα μεγάλο ποσοστό της αγοράς των Internet Servers, στην Ελλάδα υπάρχουν ακόμη πολύ λίγοι τεχνικοί με εμπειρία σε παρόμοια συστήματα. Αναμφίβολα πάντως οι γνώσεις τους είναι πολύ μεγαλύτερες από εκείνες του μέσου windows administrator ο οποίος συνήθως μπορεί να εκτελέσει μόνο τις πολύ βασικές λειτουργίες ενός συστήματος και αγνοεί τις πιο προχωρημένες δυνατότητες και εφαρμογές του. (Είναι πιο εύκολο να μάθεις τις βασικές λειτουργίες ενός windows συστήματος, αλλά δυσκολεύεσαι κατόπιν πολύ περισσότερο απ' ό,τι στο GNU\Linux για να κατανοήσεις και να υλοποιήσεις κάτι προχωρημένο.)
2. Ενδοεταιρικός καταλογισμός ευθυνών - Όπως λέει ένα γνωστό αμερικάνικο ρητό "Κανείς δεν απολύθηκε επειδή αγόρασε IBM". Ένα προϊόν της Microsoft ή της Oracle μπορεί να κοστίζει πολύ περισσότερα χρήματα και να προσφέρει λιγότερα απ' όσα μια εφαρμογή Open Source, αλλά όποιο πρόβλημα και αν παρουσιαστεί, το στέλεχος που εισηγήθηκε την αγορά του μπορεί πάντοτε να ισχυριστεί πως "έκανα μια επώνυμη επιλογή ενός μεγάλου ονόματος για να έχουμε το καλύτερο". Αν όμως πάει στραβά το παραμικρό σε μια εφαρμογή Open Source (και στην πληροφορική πάντα κάτι θα λειτουργήσει στραβά) η μομφή "γιατί εμπιστευθήκαμε κάτι φτηνιάρικο;" δύσκολα μπορεί να απαντηθεί με επιτυχία, ειδικά αν ο ερωτών είναι ο άσχετος από υπολογιστές προϊστάμενος όπως συμβαίνει συνήθως. Τα πράγματα θα ήταν καλύτερα αν υπήρχαν και στη χώρα μας εταιρείες εξειδικευμένες στην υποστήριξη open source εφαρμογών, αλλά απ' όσο γνωρίζω αυτό δεν συμβαίνει.
Συμπεράσματα
Προσωπικά θεωρώ ότι τα πλεονεκτήματα της χρήσης open source λογισμικού σε οποιαδήποτε εφαρμογή εκτός από το Desktop (προς το παρόν) είναι τόσο μεγάλα που κάθε επιχείρηση πρέπει να τα μελετά πολύ σοβαρά. Κάθε επιχείρηση βέβαια έχει διαφορετικές απαιτήσεις, ανάγκες και προτεραιότητες. Ίσως λοιπόν το Open Source να μην είναι ακόμη κατάλληλο για σας. Προσφέρει όμως τόσα πολλά που σίγουρα όμως δεν πρέπει να αγοράσετε τίποτε άλλο αν δεν μελετήσετε πρώτα πολύ σοβαρά αυτή την εναλλακτική λύση.

Γιώργος Επιτήδειος
19 Ιουλίου 2002

Διασυνεταιριστικό marketing

Του ΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΗ*


Ο συνεταιριστικός χώρος στην Ελλάδα έχει να επιδείξει μια σημαντική δραστηριότητα τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Εχουμε από τη μια πλευρά την έντονη δραστηριότητα των αστικών συνεταιρισμών, αλλά και τις δυσλειτουργίες του αγροτικού τομέα. Σε όλους τους τομείς, κοινό χαρακτηριστικό ήταν ότι οι οργανώσεις και οι συνεταιρισμοί ήταν στραμμένοι αποκλειστικά και μόνον στο χώρο τους και κάθε τους δραστηριότητα άρχιζε εντός του κλάδου και του αντικειμένου τους.

Η ελληνική κοινωνία, κακώς επηρεασμένη από τα προβλήματα των συνεταιρισμών στον αγροτικό τομέα, έχει διαμορφώσει την εντύπωση ότι συνεταιρισμός ίσον κράτος, επιχορηγήσεις, δυσλειτουργία, γραφειοκρατία, αρτηριοσκλήρωση.

Δυστυχώς, όλα αυτά τα χρόνια δεν δόθηκε η ευκαιρία στις μεγάλες συνεταιριστικές οργανώσεις του χώρου να καθίσουν γύρω από το ίδιο τραπέζι και να εξετάσουν κοινά προβλήματα, που σίγουρα τους απασχολούν και έχουν να κάνουν με την προβολή τού υγιούς συνεταιριστικού μοντέλου προς την κοινωνία.

Πολλοί Ελληνες θα εκπλαγούν πραγματικά αν μάθουν την τεράστια ανάπτυξη των συνεταιριστικών οργανώσεων και της κοινωνικής οικονομίας σε προηγμένες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Αγγλία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Γερμανία και η Ισπανία.

Πολλοί Ελληνες θα εκπλαγούν ακόμη περισσότερο, αν μάθουν για τα θεαματικά αποτελέσματα πολλών ελληνικών οργανώσεων, ενώσεων, επιχειρήσεων, ομοσπονδιών και το αποτέλεσμα που αυτές εισφέρουν προς την ελληνική οικονομία.

Η δημιουργία της Panco δίνει μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να προσεγγίσουμε το θέμα κατ' αρχήν της προβολής του «συνεταιριστικού προϊόντος» προς την ελληνική κοινωνία.

Η ανάπτυξη μιας στρατηγικής για την προβολή αυτή θα βρει συμπαραστάτες από όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων του συνεταιριστικού χώρου.

Μια τέτοια προβολη θα ωφελούσε:

-τις συνεταιριστικές τράπεζες,

-τη Συνεταιριστική Ασφαλιστική ΑΕΓΑ,

-τις ομοσπονδίες των αστικών συνεταιρισμών,

-την Ελληνική Διατροφή - Coop Α.Ε.,

-τη ΣΕΚΕ και τη ΣΕΚΑΠ,

-τις αγροτικές συνεταιριστικές οργανώσεις και τις ενώσεις,

-την ΠΑΣΕΓΕΣ,

-την Αγροτική Τράπεζα,

-το υπουργείο Γεωργίας,

-το ίδιο το κράτος.

Πριν από αρκετά χρόνια η καμπάνια «Αγοράζετε ελληνικά» είχε αρκετή επιτυχία. Είναι καιρός να απαντήσουμε με το «Αγοράζετε συνεταιριστικά», αναπτύσσοντας τα τεράστια πλεονεκτήματα που αποκτούν οι συνεταιριστές, οι καταναλωτές, οι πολίτες αυτής της χώρας.

Ενα άλλο μεγάλο κεφάλαιο είναι η προώθηση των συνεργασιών και η ανάπτυξη ενός διασυνεταιριστικού marketing μεταξύ των συνεταιριστικών οργανώσεων.

Διακίνηση πληροφοριών - Ιντερνετ

Ακόμη ένα πεδίο δραστηριότητας είναι η ανάπτυξη ενός δικτύου ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των συνεταιριστικών οργανώσεων. Το Ιντερνετ μπορεί πλέον να βοηθήσει πολύ σ' αυτό, καθώς και η εμπειρία των διακρατικών εταίρων μας στην Ευρώπη, όπως των Ιταλών, οι οποίοι πρόσφατα εφάρμοσαν, μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων, συστήματα δικτύωσης των οργανώσεών τους.

Συνεταιριστική υπερκάρτα

Ολα τα μέλη των συνεταιρισμών έχουν επικεντρώσει το ενδιαφέρον και τη δραστηριότητά τους γύρω από το συνεταιρισμό στον οποίο ανήκουν. Από την πλευρά τους και οι συνεταιρισμοί απευθύνονται πρώτιστα στα μέλη τους και σε δεύτερο λόγο στο υπόλοιπο καταναλωτικό κοινό χωρίς καμία διάκριση. Δεν έχει δημιουργηθεί, δηλαδή, καμία διασυνεταιριστική συνεργασία, η οποία να συνδέει τα μέλη ενός συνεταιρισμού με τους υπόλοιπους που δραστηριοποιούνται στην ίδια περιοχή. Με μεγάλο ενδιαφέρον βλέπουμε την ανάπτυξη από διάφορους συνεταιρισμούς καταστημάτων λιανικής πώλησης. Τα καταστήματα αυτά έχουν τεράστια σημασία για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών, αφού διασφαλίζουν πωλήσεις με καλά περιθώρια, οι εισπράξεις γίνονται τοις μετρητοίς και έτσι ενισχύεται ο συνεταιρισμός για να ενισχύσει τις δραστηριότητες των μελών του.

Η δημιουργία κινήτρων για την προσέλκυση των μελών ενός συνεταιρισμού, ώστε να γίνουν καταναλωτές των υπόλοιπων, έχει τεράστια σημασία για τους εξής λόγους:

* Τα μέλη των συνεταιρισμών είναι συνειδητοποιημένοι καταναλωτές, οι οποίοι αναγνωρίζουν τα οφέλη που μπορούν να έχουν άμεσα ή έμμεσα από όλους τους συνεταιρισμούς που λειτουργούν στη χώρα.

* Είναι πελάτες που με ένα κίνητρο θα επιδιώξουν να γίνουν μόνιμοι.

* Θα συναισθανθούν άμεσα το όφελος που έχουν, όντας μέλη σε έναν συνεταιρισμό, να αποκτούν το δικαίωμα εκπτώσεων και στους υπόλοιπους.

Από την άλλη μεριά, μια τέτοια πολιτική θα προσδώσει κύρος στους συνεταιρισμούς, αφού θα εμφανίσουν σαν παροχή προς τα μέλη τους εκπτώσεις που γίνονται από τους υπόλοιπους συνεταιρισμούς.

Για την υλοποίηση αυτής της διασυνεταιριστικής συνέργιας είναι απαραίτητη η έκδοση μιας συνεταιριστικής υπερκάρτας με την οποία οι κάτοχοί της θα μπορούν να ψωνίζουν σε προνομιακές τιμές προϊόντα από τα καταστήματα της Ελληνικής Διατροφής-CΟΟΡ Α.Ε., των Συνεταιρισμών Ηλεκτρολόγων, των Συνεταιρισμών Υδραυλικών, των Συνεταιρισμών Επιπλοξυλουργών, σε προϊόντα των Συνεταιρισμένων Φαρμακοποιών, θα απολαμβάνουν προνομιακές υπηρεσίες από τις Συνεταιριστικές Τράπεζες και θα έχουν ειδικές προνομιακές τιμές σε πακέτα ασφάλισης στη Συνεταιριστική Ασφαλιστική ΑΕΓΑ.

Λειτουργικά αυτή η συνεταιριστική κάρτα πρέπει να λειτουργήσει σαν πιστωτική, όπου ο κάτοχός της θα έχει μια έκπτωση επί των τιμών και ένα πακέτο διακανονισμού. Θα ήταν θετικό ο συνδυασμός με μια εταιρεία σαν τη VISA ή την MasterCard, αλλά δεν πρέπει να υπάρχει συνδρομή και το ποσοστό που θα παρακρατήσουν οι εταιρείες αυτές να είναι πολύ χαμηλό, ώστε να είναι εμφανής η έκπτωση προς τον πελάτη.

*Ο ΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΗΣ είναι γενικός διευθυντής της Panco

The Digital Economy - Commodities or gifts?

The Net is now the iconic technology of our age. From California, Wired magazine has achieved global notoriety through its claims that the Net will create the sort of free market capitalism until now only found in neo-classical economics textbooks. Everyone will be able to buy and sell in cyberspace without restrictions. States will no longer be able to control electronic commerce which can cross national borders without hinderance. The Net will allow the whole world to realise the American dream of material riches. Coming from California, this neo-liberal fantasy has even acquired a mystical dimension. By releasing the supposed laws of nature immanent in unregulated capitalism, the information technologies will allegedly lead to the birth of a new race of 'post-humans': cyborg capitalists freed of the restrictions of the flesh. Like Victorian factory-owners, hi-tech neo-liberals believe that their narrow self-interest represents the pinnacle of Darwinian evolution.
The Californian ideology is the fantasy of the 'virtual class': the West Coast entrepreneurs and engineers who hope to make their fortunes out of the Net. Yet, Europeans are not immune from the influence of this Californian dreaming. With the collapse of Stalinism, many intellectuals have adopted a stance of post-modern nihilism which offers no alternative to neo-liberalism. Some on the Left even take a masochistic pleasure in seeing all forms of technological innovation as the triumph of capitalist domination. According to these pessimists, the cause of labour is lost in cyberspace. Yet, the hi-tech neo-liberalism championed by the Californian ideologues is itself an attempt to control the Promethean power of human creativity. As global communications have improved, the wider availability of capital and materials has undermined social power based solely on the monopoly control of wealth. Above all, constant technological innovation makes success in the marketplace increasingly dependant on the skills and enthusiasm of the workforce. In the emerging digital economy, nothing is more precious than human ingenuity.
For over two hundred years, the boredom and discipline of the factory system were accepted as the only possible methods of increasing our material wealth. Under Fordism, workers could live better than medieval aristocrats. However, once the consumer society was no longer a novelty, many people started looking for something beyond money. Ever since the '60s, workers have been seeking more autonomy in their jobs and more freedom in their personal lives. Abandoning traditional conservatism, neo-liberals have used marketisation and privatisation to recuperate these aspirations. For instance, talented workers within the hi-tech industries are promised the possibility of running their own companies and enjoying the independence bought by great wealth. If you have a good idea and lots of luck, you too can become a member of the 'virtual class'.
However, this hi-tech neo-liberalism is a false dream for most people. In the USA, average wages have been falling for twenty years. In the EU, mass unemployment has become a permanent phenomenon. Even the lucky few of the 'virtual class' cannot completely isolate themselves by hiding in their gated suburbs and encrypted cyberspace from the social and ecological problems exacerbated by neo-liberalism. Above all, free market solutions cannot remove alienation within the workplace. Under neo-liberalism, individual autonomy is only expressed through deal-making rather than making useful and beautiful artifacts. The history of computing and hypermedia is filled with sad tales of engineers and artists who have sacrificed their creativity to the demands of paper-shuffling. In place of the Californian ideology, what is now needed is a more profound understanding of the impact of the Net on our society. For, instead of being the technological expression of neo-liberalism, the emergence of the digital economy demonstrates the need to create a twenty-first century form of social democracy.
The origins of the Net itself exposes the fairy tale quality of the Californian ideology. Far from being the product of the free market, it was created as one part of a huge military research programme funded by American tax-payers to counter the threat posed by the launch of the Sputnik satellite by the Soviet Union. Like many Cold War inventions, the Net could have remained a official secret. However, when it was being developed within the universities, academics and students hijacked the new technology for their own purposes. From on-line discussion groups through electronic mail to the Web, the most popular features of the Net were developed by enthusiasts. This non-commercial ethos attracted others who began to develop the Net as a new form of community media. Even today, the majority of the material available on the Net is made by amateurs. Although they have produced much of the hardware, it is the entrepreneurs who were the last people to comprehend the potential of the Net. The reason that Microsoft and other corporations are pouring billions of dollars into cyberspace is precisely because they have to catch up with the widespread use of the Net by state-funded institutions and by DIY culture.
The Net, therefore, is not the harbinger of a globalised unregulated marketplace. On the contrary, its profane history exemplifies the miscegenation of state, commercial and community interests within the emerging digital economy. Each sector will have its part to play and each cannot exist without the other. For example, public intervention is needed to ensure that a broadband network linking all households and businesses is built. If left to unregulated market forces, universal access to the new information services will be very slow in arriving. Yet, the commercial potential of the Net can only be fully realised through the construction of the fibre-optic grid which covers the whole population. As with earlier types of utilities, profitable on-line businesses will only flourish through state regulation - and even ownership - of the digital infrastructure.
Similarly, the further development of DIY culture is also necessary. As the history of the Net demonstrates, hacking, piracy, shareware and open architecture systems all helped to overcome the limitations of both state and commercial interests. Whether for political or profit-making reasons, large institutions are still trying to impose their own proprietary controls over cyberspace. Yet, one of the major attractions of the Net for its users is that it is not tightly controlled by any major public or private bureaucracy. Already, a minority of the population can use the Net to inform, educate and play together outside both the state and the market. Once a broadband network is built, everyone will have the opportunity to join this hi-tech gift economy. Most current Net users don't simply download other people's products. They also want to express themselves through their own web sites or within on-line conferences. Unlike traditional media, the Net is not just a spectacle for passive consumption but also a participatory activity.
Ironically, this DIY culture is also one of the essential preconditions for the development of a successful commercial sector within the Net. By allowing people to acquire some basic knowledge of making hypermedia, the hi-tech gift economy is helping to create a skilled and innovative digital labour force. However, it is very difficult to adapt the traditional factory system to managing these new workers. The rapid spread of personal computing and now the Net are the technological expressions of the desire of many people to escape from the petty controls of the shopfloor and the office. Despite the insecurity of short-term contracts, they want to recover the independence of craft labour which was lost during the process of industrialisation. Because of rapid technological innovation, skilled workers within the hypermedia and computing industries are precisely those best able to assert this desire for autonomy.
While neo-liberals can only can promise success to a privileged few, the reemergence of artisanal methods offers a way of working within the commercial sector which most creative labourers can adopt. Already, digital artisans are the people pushing the cultural and technical limits of hypermedia as far forward as possible. Crucially, their virtual artifacts can be easily reproduced and distributed through the Net. For the first time, artisans can take advantage of the economies of scale up to now only enjoyed by factory-owners. Far from being a return to a low-tech and impoverished past, the contemporary revival of artisanship is therefore at the 'cutting edge' of the development of post-Fordism.
The evolution of capitalism has been reflected through the process of technological advance. While classical liberalism depended on coal-mining and metal-working, Fordism produced electro-magnetic and chemical technologies. At the end of the twentieth century, it is now claimed that the Net is creating a new economic paradigm. However, the full benefit of an innovative technology can only be realised by changing the ways of working. The rise of Fordism didn't just depend on the invention of the motor car and other mass consumer goods. Above all, this form of capitalism relied on the adoption of assembly-line methods of production. Even the Californian ideologues argue that the expansion of the Net depends upon the subordination or cooption of workers by unregulated markets. Despite their overt technological determinism, they implicitly accept that the organisation of labour is at the centre of the emerging digital economy.
However, in practice, hi-tech neo-liberalism is hindering the development of a thriving digital economy. For instance, only a small minority can be lucky enough to become members of the 'virtual class'. The creative potential of most makers of hypermedia will still be limited by Fordist methods of production. This is why we should not be intimidated by simple-minded slogans from California. Instead, we need to comprehend the complexity of the mixed economy being produced by post-Fordism. Above all, we have to recognise that human ingenuity is the most important feature of this emerging digital economy. The state, commercial companies and DIY culture are all different ways of realising the Promethean spirit of human creativity. Under Fordism, the factory worker was seen as a heroic figure - the embodiment of hope of a better future. In contemporary society, the digital artisan has taken over this role. Whether producing inside the public, money-commodity or gift economies, digital artisans represent a future centred on skilled, creative and autonomous labour. The promise of the digital economy lies not just in the practical potential of the new information technologies, but, more importantly, in the emergence of this new type of worker. This is why the digital artisans are pioneers of a social democracy fit for the twenty-first century.
A translated version of this article appeared in Freitag, 18th July 1997.

Το συνεταιριστικό κίνημα στην Ελλάδα - Μπροστά στη μεγάλη πρόκληση

Του Κ. ΧΟΥΡΜΟΥΖΙΑΔΗ*


Η συνεταιριστική δραστηριότητα ως έκφραση των αδυνάτων στην προσπάθειά τους για αυτοπροστασία των συμφερόντων τους είναι πολύ παλιά και φαινόμενο σε παγκόσμια κλίμακα αλλά και ταυτόχρονης σχεδόν εμφάνισης στις περισσότερες χώρες.

Στην αρχή οι συνεταιρισμοί ή οι δραστηριότητες που είχαν συνεταιρικό χαρακτήρα διέπονταν από τους νόμους του εμπορικού και οικονομικού καθεστώτος κάθε χώρας γιατί δεν υπήρχαν ειδικοί νόμοι περί συνεταιρισμών.

Οι συνεταιριστικοί νόμοι εμφανίζονται αργότερα και κάτω από την πίεση να ρυθμίσουν υφιστάμενες και σε μεγάλο μέρος μερικώς ή καθόλου καλυπτόμενες, νομικά οικονομικές δραστηριότητες των συνεταιρισμών.

Στην Ελλάδα αποτελεί σταθμό ο πρώτος νόμος 602/1914.

Αξίζει τον κόπο να διαβάζεται η ωραία εκείνη εισηγητική - αιτιολογική έκθεση του υπουργού της Εθνικής Οικονομίας, Αλ. Μιχαλακόπουλου, στις 30 Σεπτεμβρίου 1914 στη Βουλή των Ελλήνων.

Η εισήγηση εκείνη θεωρήθηκε μία από τις αρτιότερες εκθέσεις που συνόδευσαν ποτέ την κατάθεση νόμου ενώπιον του νομοθετικού σώματος, λόγω του οικονομικού, κοινωνικού κ.λπ. περιεχομένου των συνεταιρισμών.

Εγραφε λοιπόν η εισηγητική έκθεση: «1. Εννοια, οργανισμός και είδη συνεταιρισμών.

Η τιμή των γεωργικών ιδία, αλλά και των βιομηχανικών προϊόντων, υφίσταται δυσανάλογον επαύξησιν από του τόπου της παραγωγής μέχρι του τόπου της καταναλώσεως, ενώ συνήθως ελάχιστον μόνον ποσοστόν της επαυξήσεως ταύτης δικαιολογείται εκ των εξόδων μεταφοράς και άλλων πραγματικών εξόδων. Το πλείστον της υπερτιμήσεως αποκερδαίνεται υπό διαφόρων προσώπων μεσαζόντων μεταξύ του παραγωγού και του καταναλωτού επί προφανεί ζημία αμφοτέρων. Ούτω ο γεωργός πωλεί τα προϊόντα τους εις ταπεινήν τιμήν εις τον έμπορον, όστις μεταπωλεί αυτά χονδρικώς εις την αγοράν, μίαν ή και πλείονας διαμέσους, οπόθεν διάφοροι έμποροι και μεταπράται τα προμηθεύονται και μετοχετεύουσιν εις λιανικήν κατανάλωσιν. Επίσης ο παραγωγός προμηθεύεται συνήθως τα απαιτούμενα διά την γεωργικήν ή βιοτεχνικήν του εργασίαν εργαλεία ή άλλα αντικείμενα από ουχί αφιλοκερδώς μεσαζούσας χείρας. Ή τα διάφορα τρόφιμα και είδη οικιακής χρήσεως πωλούνται διά του λιανικού εμπορίου εις υψηλάς τιμάς και μετρίαν ποιότητα. Εξ άλλου πολλαί βιοτεχνικαί ή άλλαι επιχειρήσεις αποφέρουσιν ικανά κέρδη εις τους ενασκούντας αυτάς κεφαλαιούχους διά της συμβολής τής ουχί επαρκώς συνήθως μισθουμένης εργασίας των εργατών, ήτις θα ημείβετο καλλίτερον, αν η επιχείρησις διενηργείτο συνεργατικώς.

Την βελτίωσιν των οικονομικών τούτων συνθηκών επιδιώκει ο συνεργατισμός όστις ούτω εμφανίζεται ως αντίδρασις κατά της ατομιστικής οργανώσεως της παραγωγής διά της συμπράξεως των εχόντων κοινά συμφέροντα, ως μέσον κοινωνικής αμύνης των απορωτέρων τάξεων προς πρόληψιν της οικονομικής και κοινωνικής αυτών καταπτώσεως. Συνασπιζόμενοι εις συνεταιρισμούς ή συνεργατικάς εταιρείας οι εκτεθειμένοι εις την ρηθείσαν οικονομικήν εκμετάλλευσιν, θέτουσιν εκποδών τους διαφόρους ή τους πλείστους αυτών και εξασφαλίζουσιν υπέρ του συνεταιρισμού των, συναλλασσόμενοι απ' ευθείας μετά των καταναλωτών ή παραγωγών, το κέρδος, το οποίον απολαύουσιν οι έμποροι ως αγορασταί ή ως προμηθευταί, ή ευρίσκουν διά του συνεταιρισμού τας αναγκαίας διά την επιχείρησίν των πιστώσεις.

Αλλά πλην της οικονομικής προαγωγής των μικροεπιχειρήσεων, της προσεγγίσεως προς αλλήλας των κοινωνικών τάξεων, της καταργήσεως περιττών κεφαλαιοκρατικών διαμέσων παραγόντων επιτυγχάνεται διά της συνεργατικής οργανώσεως και της αλληλεγγύης και η ηθική ανάπτυξις και μόρφωσις των συνεταίρων, η σκοπιμωτέρα ενάσκησις του επαγγέλματος και της τέχνης αυτών.

Ως εκ των ειρημένων ήδη υποδηλούται συνεταιρισμός είναι η εταιρία, ήτις σκοπεί την προαγωγήν της ιδιωτικής οικονομίας εκάστου εταίρου διά της κοινής ενεργείας και αλληλεγγύης πάντων. Ο αριθμός των εταίρων είναι απεριόριστος, εις τρόπον ώστε πας ο πληρών ωρισμένους όρους δύναται να γίνη μέλος του συνεταιρισμού, το συνεταιρικόν δε κεφάλαιον είναι μεταβλητόν, χωρίς να υπάρχη υποχρέωσις αναγραφής ποσού αυτού εις το καταστατικόν.

Οι συνεταιρισμοί εν Ελλάδι

Εάν προς την κολοσσιαίαν ανάπτυξιν, την οποίαν έλαβον οι συνεταιρισμοί εις άλλας χώρας, παραβάλωμεν την εν Ελλάδι μέχρι τούδε κίνησιν, ευρίσκομεν ότι υστερούμεν καταπληκτικώς. Πρωτογενείς τινάς συνεταιρισμούς, προκύψαντας εκ της ανάγκης των πραγμάτων, απαντώμεν ήδη παλαιόθεν εις τα κτηνοτροφικάς εκμεταλλεύσεις. Εις την νομαδικήν δηλ. ποιμνιοτροφίαν γίνεται πολλάκις από κοινού εκμετάλλευσις των εις διαφόρους ποιμένας ανηκόντων προβάτων ή αιγών υπό την διεύθυνσιν ενός αρχιβοσκού, αναλαμβάνοντος την εξεύρεσιν και ενοικίασιν λιβαδίων, την κατανομήν τούτων και της εργασίας εις τους βοσκούς και την από κοινού πώλησιν των κτηνοτροφικών προϊόντων.

Δυστυχώς το κράτος δεν ανεμέτρησε μέχρι προ τίνος την σπουδαιότητα των συναιτερισμών διά την εθνικήν οικονομίαν, ουδεμίαν υπέρ της διαδόσεως και συστάσεως αυτών λαβόν νομοθετικήν ή διοικητικήν μέριμναν. Παρά την ακηδίαν ταύτην ανεφάνη αυθόρμητος, αλλά μικρά και μεμονωμένη, η ιδιωτική πρωτοβουλία, εις την οποίαν, αν μη τι άλλο, οφείλεται τουλάχιστον ο σημαντικός πειραματισμός και η έμπρακτος απόδειξις ότι είναι κάλλιστα δυνατή, ως και εις άλλας χώρας, η ευδοκίμησις του συνεργατισμού εν Ελλάδι και ότι ο σκεπτικισμός και ο φόβος της αποτυχίας διά την συνήθη και αλλαχού δυσπιστίαν και συντηρητικότητα, ιδία του χωρικού, δεν πρέπει να αναστείλωσι ποσώς τας προσπαθείας μας. Ο μετοχικός γεωργικός σύλλογος Αλμυρού, ιδρυθείς ήδη από του 1900, αλλά κατά το 1908 εδραιωθείς επί ασφαλεστέρων συνεταιρικών βάσεων, κέκτηται σήμερον κεφάλαιον άνω των 80.000 δραχμών, εκ του οποίου παρέχει προσωπικά δάνεια εις τα 160 αυτού μέλη, εξ ων πολλοί κολλήγοι, έχει δε δύο αλωνιστικάς μηχανάς προς αλωνισμόν των σιτηρών των τε μελών και τρίτων γεωργών εις την επαρχίαν Αλμυρού, σιτοκαθαριστήριον και εκκοκκιστικήν μηχανήν αραβοσίτου.

Αφ' ενός μεν ότι ο γεωργικός πληθυσμός αρχίζει να κατανοή ήδη την ωφελιμότητα και την ανάγκην της συσσωματώσεως αυτού εις γεωργικούς συνεταιρισμούς, αφ' ετέρου δε ότι επιτακτική η ανάγκη της λήψεως καταλλήλων μέτρων προς χειραγώγησιν και εδραίωσιν αυτών, διότι αποτυχία τις εις τα πρώτα βήματα θα εμβάλη εις τους αγρότας νέον οργανισμόν».

Ο ΝΟΜΟΣ 602 της 31ης Δεκεμβρίου 1914/24 Ιανουαρίου 1915

Συνεταιρισμός κατά την έννοιαν του παρόντος νόμου είναι η εταιρεία η οποία έχει κεφάλαιον μεταβλητόν, αποτελείται εκ συνεταίρων, ως ο αριθμός είναι επίσης μεταβλητός, και σκοπεί την διά της συνεργασίας των συνεταίρων προαγωγήν της ιδιωτικής οικονομίας εκάστου αυτών. Τοιούτοι συνεταιρισμοί είναι ιδία οι πιστωτικοί, οι συνεταιρισμοί αγοράς, πωλήσεως, καταναλώσεως, οι παραγωγικοί, οι οικονομικοί. Οι συνεταιρισμοί, ασχέτως του αντικειμένου της επιχειρήσεως αυτών, διακρίνονται εις γεωργικούς και αστικούς.

Με το νόμο 602/1914 περί συνεταιρισμών που αποτελεί ορόσημο αρχίζει μια καινούργια περίοδος στην ανάπτυξη του συνεταιριστικού κινήματος.

Σταθμό αποτελεί η ίδρυση της ΠΑΣΕΓΕΣ, στην ίδρυση της οποίας πρωτοστατούσε ο μεγάλος συνεταιριστής Αλέξανδρος Μπαλτατζής που διήνυε τότε την τρίτη δεκαετία της ζωής του.

Η δημιουργία των κεντρικών οργανώσεων ΚΥΔΕΠ κ.λπ., είναι άλλοι σταθμοί στην εξέλιξη του συνεταιριστικού κινήματος.

Ως επιστέγασμα του πυρετού δημιουργίας της εποχής εκείνης είναι η ίδρυση της ΣΕΚΕ που αποτελεί τη ναυαρχίδα της συνεταιριστικής οργάνωσης και δράσης.

Ο δε μεγαλειώδης θεσμός των υποτροφιών, μοναδικός στα συνεταιριστικά χρονικά του κόσμου, δημιούργησε μια νέα κατάσταση και προοπτική για το συνεταιριστικό κίνημα.

Σίγουρα οι συνθήκες της κάθε εποχής αποτελούν ουσιώδη προϋπόθεση για τη δημιουργία μεγάλων επιτευγμάτων, σταθμών θεσμικών αφετηριών ας μου επιτραπεί η έκφραση αυτή.

Χωρίς όμως τον ανθρώπινο παράγοντα και την εμφάνιση στο προσκήνιο φωτισμένων ηγετικών μορφών, όπως είναι του Αλέξανδρου Μπαλτατζή και του Βασίλη Ιλαντζή, δεν θα υπήρχαν τα επιτεύγματα αυτά.

Το αγροτικό συνεταιριστικό κίνημα κάτω από την καθοδήγηση του Αλέξανδρου Μπαλτατζή πραγματοποιεί αλματώδη πρόοδο με τη δημιουργία πολλών κεντρικών οργανώσεων.

Το 1981 υπάρχει ένα ισχυρό αγροτικό συνεταιριστικό κίνημα με ευοίωνες προοπτικές και συνθήκες ανάπτυξης.

Δεν μπορούμε όμως να πούμε και σήμερα το ίδιο.

Για την κατάντια, γιατί περί αυτού πρόκειται, τίθεται το μέγα ερώτημα, τις πταίει.

Και δυστυχώς φταίνε άνθρωποι ανίκανοι που κατέλαβαν σημαντικά πόστα στην ιεραρχία του κινήματος με μεγάλες φιλοδοξίες, ανικανότητα και εξωθεσμικές επιδιώξεις.

Μια ΣΕΚΕ και λίγες άλλες οργανώσεις δεν αναιρούν την κατάρρευση και την οπισθοδρόμηση του κινήματος.

Και όμως το αγροτικό συνεταιριστικό κίνημα προσέφερε τεράστιες υπηρεσίες τόσο στο συνεταιρισμένο κόσμο όσο και στην εθνική οικονομία.

Το επαναλαμβανόμενο, κατά κόρον, ότι οι συνεταιρισμοί με τις εκάστοτε διαγραφές από την πολιτεία των σωρευμένων χρεών τους αποτελούν πληγή για την εθνική οικονομία, είναι αναληθές.

Αυτός που χρωστάει στους συνεταιρισμούς είναι το κράτος και όχι οι συνεταιρισμοί.

Οσες φορές το κράτος επιχείρησε, για την εφαρμογή της αγροτικής πολιτικής του, να μη χρησιμοποιήσει τους συνεταιρισμούς βρέθηκε σε αδιέξοδα και επέστρεφε πάλι στους συνεταιρισμούς.

Το εκάστοτε τίμημα που κατέβαλλε το κράτος υπήρξε δυσανάλογα μικρό για την ποιότητα και ποσότητα της εξυπηρέτησης της αγροτικής πολιτικής ευθύνης του κράτους.

Οι διαπραγματεύσεις με το κράτος υστερούσαν κάθε φορά για λόγους που δεν είναι του παρόντος. Το κράτος λοιπόν και όχι οι συνεταιρισμοί, επαναλαμβάνω, χρωστάει. Γιατί η ηγεσία του συνεταιριστικού κινήματος ποτέ δεν αποτίμησε εμπεριστατωμένα το χρέος αυτό, το κόστος των υπηρεσιών που προσέφερε προς το κράτος.

Αυτό όμως δεν απαλλάσσει τους συνεταιρισμούς από τις ευθύνες τους για το δικό τους μερίδιο της κακοδιοίκησης και κακοδιαχείρισης κ.λπ.

Καταναλωτικοί συνεταιρισμοί

Ο νόμος 602/1914 περιελάμβανε όλα τα είδη των συνεταιρισμών και με τις τροποποιήσεις που είχε υποστεί ήταν ο καλύτερος νόμος στον ευρωπαϊκό χώρο.

Συμβαίνει όμως άμα δεν ξέρει κανείς να παίξει ένα όργανο να φταίει αυτό και όχι ο οργανοπαίκτης.

Το καλύτερα οργανωμένο και πιο δυναμικό συνεταιριστικό κίνημα στον κόσμο είναι της Δανίας. Και όμως δεν υπάρχει νόμος περί συνεταιρισμών.

Καλύπτεται από τους άλλους νόμους, Εμπορικό, Αστικό Κώδικα κ.λπ.

Ο μεγάλος συγγραφέας των συνεταιρισμών κ. Αριστείδης Κλήμης στο έργο του―«Οι καταναλωτικοί συνεταιρισμοί στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα το 1960» στην εισαγωγή αναφέρει: «Πολλές προσπάθειες έχουν γίνει στη χώρα μας για να αναπτυχθούν οι καταναλωτικοί συνεταιρισμοί. Πρόσφερε ο θεσμός στο παρελθόν και προσφέρει και σήμερα πολλές αξιόλογες υπηρεσίες. Αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι έχει αναπτυχθεί και εξελιχθεί σημαντικά και ότι παίζει κάποιο αξιόλογο ρόλο».

Πολλοί είναι οι λόγοι που δεν πρόκοψαν και δεν προκόβουν και σήμερα οι καταναλωτικοί συνεταιρισμοί και αναφέρει συγκεκριμένα:

1. Παρανόηση και παραποίηση της έννοιας και των σκοπών του καταναλωτικού συνεταιρισμού.

2. Ο τύπος του κλειστού ομοιοεπαγγελματικού και ομοιοϋπαλληλικού καταναλωτικού συνεταιρισμού.

3. Εσφαλμένη πρόταξη της παροχής πίστωσης, όχι αγοράς μετρητοίς.

4. Οι καταναλωτικοί συνεταιρισμοί από ανταγωνιστές γίνονται μέσον προσφοράς πελατείας στο εμπόριο, με πιστώσεις και εκπτώσεις, που σήμερα ιδιαίτερα παρεμποδίζει την ανάπτυξη υγιών καταναλωτικών συνεταιρισμών.

5. Ελλειψη ενδιαφέροντος των μελών.

Ολοι οι κλειστοί συνεταιρισμοί λόγω της ιδιότητάς τους αυτής δεν μπόρεσαν να ανταποκριθούν στους καταστατικούς τους σκοπούς και παρέμειναν υποτυπώδεις -χαλαρές οικονομικές μονάδες. Ημασταν η μοναδική χώρα στην Ευρώπη, που δεν είχαμε τον ιστορικό ορθόδοξο τύπο των ανοιχτών καταναλωτικών συνεταιρισμών.

Οταν το 1960 βρεθήκαμε στη Σουηδία ως υπότροφοι για να μελετήσουμε το συνεταιριστικό κίνημα της Σουηδίας, βρισκόμασταν κάθε φορά μπροστά σε εκπλήξεις. Αυτά που βλέπαμε και μαθαίναμε μας ήταν πρωτόγνωρα.

Η προτροπή του προέδρου της ΔΕΣ, dr. Bonov, ήταν ότι και στην Ελλάδα πρέπει να δημιουργηθούν ανοιχτοί καταναλωτικοί συνεταιρισμοί, πάνω στο πρότυπο των συνεταιρισμών της Ευρώπης, που στηρίζονται στις αρχές του συνεταιρισμού Rochdale.

Οπως είναι γνωστό, ο συνεταιρισμός του Rochdale του 1843 στην Αγγλία είναι ο πρώτος καταναλωτικός συνεταιρισμός με ξεκάθαρες πλέον τις συνεταιριστικές αρχές, όπως σχεδόν ισχύουν και στην εποχή μας.

Εδώ μπορούμε να πούμε ότι οι αρχές του Rochdale είναι το απαύγασμα και το ξεκαθάρισμα από τις εμπειρίες των προκατόχων. Γιατί θα ήταν ανευλάβεια να μην αναφέρει κανείς ονόματα όπως του Robert Owen και πολλών, οι οποίοι με τις κοινωνικές θεωρίες τους προετοίμασαν το περιβάλλον για τη διακήρυξη των αρχών του Rochdale.

Ανέφερα στον dr. Bonov ότι τα πιο κατάλληλα πρόσωπα να συμβάλουν αποφασιστικά στη δημιουργία ανοικτών καταναλωτικών συνεταιρισμών ήταν ο Αλέξανδρος Μπαλτατζής, ο ηγέτης των αγροτικών συνεταιρισμών, και ο Ιωάννης Αφεντάκης, ο «φίλος» του και γενικός διευθυντής της ΠΑΣΕΓΕΣ, και πλειάδα άλλων ονομάτων που βρίσκονταν στο συνεταιριστικό στερέωμα της Ελλάδας την εποχή εκείνη.

Οταν επέστρεψα από τη Σουηδία φιλοδόξησα να αρχίσει μια προσπάθεια για τη δημιουργία τέτοιων συνεταιρισμών. Σε ένα τόσο σύντομο κείμενο δεν μπορώ να καταγράψω με λεπτομέρειες τα όσα συνέβησαν την εποχή εκείνη.

Το καταστατικό του Α' Ανοικτού Καταναλωτικού Συνεταιρισμού της Θεσσαλονίκης συντάχθηκε στα γραφεία της ΣΕΚΕ το 1962, με τη βοήθεια του νομικού συμβούλου, κ. Δημητρίου Νικήτα. Τότε ήμουν ακόμη υπάλληλος της ΣΕΚΕ.

Το καταστατικό υπογράφηκε από 57 ιδρυτικά μέλη, που κατά 50% τουλάχιστον ήταν υπάλληλοι των συνεταιριστικών οργανώσεων ΣΕΚΕ, ΚΥΔΕΠ κ.λπ.

Πρώτος πρόεδρος του συνεταιρισμού ήταν ο Αλέξανδρος Δεληγιαννίδης, καθηγητής Φροντιστής, στενός συνεργάτης του Αλέξανδρου Μπαλτατζή.

Το καταστατικό του συνεταιρισμού εγκρίθηκε την 1η Νοεμβρίου 1962. Θεωρώ απαραίτητο να παραθέσω μερικά στιγμιότυπα από την υποβολή του Καταστατικού στην Επιθεώρηση Εργασίας του υπουργείου Εργασίας όπου ανήκαν οι καταναλωτικοί συνεταιρισμοί την εποχή εκείνη.

Κατά την υποβολή του καταστατικού έγινε η ακόλουθη στιχομυθία με τον τότε διευθυντή της Επιθεώρησης Εργασίας:

* Τι είναι αυτά που γράφετε εδώ;

* Είναι το καταστατικό του Καταναλωτικού Συνεταιρισμού "ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ - KONSUM Θεσσαλονίκης".

* Ποιος συνεταιρισμός είναι αυτός;

* Των καταναλωτών.

* Ποιων καταναλωτών;

* Ολων των καταναλωτών γενικά, και εσείς μπορείτε να γίνετε μέλος, κ. διευθυντά.

* Ξέρεις πόσους καταναλωτικούς συνεταιρισμούς έχουμε στην Ελλάδα; Στο υπουργείο Εργασίας είναι καταχωρισμένοι 2,5 χιλιάδες.

* Αυτός είναι ακόμη ένας, κ. διευθυντά.

Με περιεργάζεται και μου λέει: "Είσαι καλά, παιδί μου; Μήπως έχεις ψυχολογικά προβλήματα;".

* Υγιέστατος, κ. διευθυντά, χωρίς ψυχολογικά προβλήματα, ούτε και κληρονομικά.

Ο διευθυντής αμφιβάλλει.

* Κύριε διευθυντά, σας έχουμε υποβάλει ένα Καταστατικό. Είστε υποχρεωμένος κατά νόμο να το εγκρίνετε ή να το απορρίψετε και εμείς θα ενεργήσουμε αναλόγως με την απόφαση που θα πάρετε.

Υστερα από λίγες ημέρες με ξαναφωνάζει: "Εχετε διατάξεις που δεν προβλέπονται από το νόμο 602".

* Μα δεν απαγορεύονται, κ. διευθυντά, από το Ν. 602 και ό,τι δεν απαγορεύεται από το νόμο επιτρέπεται.

* Εμείς σας στέλνουμε το Καταστατικό και εντελλόμαστε να απαλείψετε τις διατάξεις που δεν εγκρίνουμε».

Αυτά είναι, σε λίγες γραμμές, από τα ευτράπελα που προηγήθηκαν μέχρι που να εγκριθεί το Καταστατικό του πρώτου Καταναλωτικού Συνεταιρισμού «ΚΑΤΑΝΑ-ΛΩΤΗΣ - KONSUM».

Ο συνεταιρισμός από την έγκριση του καταστατικού της 01.11.1962 υπήρχε πλέον ως νομικό πρόσωπο. Εδώ πρέπει να πούμε ότι υπήρξε ιστορική η συμβολή των πρώτων διοικήσεων, που κάτω από τα σκωπτικά χαμόγελα επωνύμων και ανωνύμων επιτέλεσαν ένα γιγάντιο έργο. Η πίστη και η αφοσίωσή τους και η πίστη των μελών του υπήρξαν αποφασιστικοί παράγοντες στην εδραίωση του συνεταιρισμού και μάλιστα κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.

Ο σκεπτικισμός των πρώτων ημερών, με το άνοιγμα του πρώτου καταστήματος super market στις 4.09.1964, γίνεται ενθουσιασμός. Οι πρώτες δυσκολίες έχουν ξεπεραστεί. Χάρη στην αφοσίωση των μελών του, στους σωστούς χειρισμούς, στην εργατικότητα των διοικήσεων, ο συνεταιρισμός πέτυχε, γιατί δεν απομακρύνθηκε από τις αρχές του και δεν χρησιμοποιήθηκε εξωθεσμικά.

Οι συνεταιρισμοί, όπως είναι γνωστό, ανθούν σε δημοκρατικό περιβάλλον, το ενισχύουν και ενισχύονται. Εθίζουν τα μέλη τους στη δημοκρατική συνεργασία και ηθική. Οι αρχές τους έχουν πανανθρώπινη αξία και εφαρμογή.

Ας μου επιτραπεί να τονίσω ότι δεν προσαρμόσαμε τις αρχές τους στα δικά μας δεδομένα, αλλά εμείς προσαρμοστήκαμε σ' αυτές.

Οταν την εποχή εκείνη τονίζαμε στη «διαπασών» την αρχή «αγορές τοις μετρητοίς», αντιμετωπίζαμε όχι μόνο σκεπτικισμό, αλλά και τη σκωπτική αντίδραση των πολλών.

Και όμως, ο συνεταιρισμός, ως ελεύθερος και δημοκρατικός θεσμός, παρά τη σχετικότητα του μεγέθους του, κατόρθωσε όλα αυτά τα χρόνια που πέρασαν να προτάσσει έντονα ενεργητική άμυνα ενάντια στην εκμετάλλευση και να ενεργεί ως εξισορροπητικός παράγοντας στον ανταγωνισμό.

Θεωρητικά, κατά την οικονομική επιστήμη, ο ανταγωνισμός τείνει να εξισορροπήσει τις τιμές και επομένως δεν θα υπήρχε ανάγκη τέτοιων θεσμών αυτοπροστασίας. Στην πραγματικότητα, όμως, καταλήγει πάντα σε μονοπωλιακές καταστάσεις που οπωσδήποτε είναι σε βάρος των καταναλωτών. Εδώ ακριβώς έρχεται ο ρόλος του συνεταιρισμού, να ενεργεί στην πράξη ως εξυγιαντικός παράγοντας του ανταγωνισμού και των δομών του προς όφελος όχι μόνο των μελών του, αλλά και των καταναλωτών γενικότερα.

Την εποχή αυτή είμαστε δυστυχώς μάρτυρες ενός μεγάλου αφελληνισμού του λιανικού εμπορίου και της οικονομίας μας γενικότερα. Στον τόπο μας κυριάρχησαν, στον τομέα του λιανικού εμπορίου, γιγάντιες πολυεθνικές επιχειρήσεις.

Ο κίνδυνος που αντιμετωπίζει η ελληνική οικονομία είναι μέγας. Στόχος τους είναι, αφού με τις ανταγωνιστικές τιμές που δημιουργούν στα ελληνικά προϊόντα εξοντώσουν ό,τι ελληνικό δίκτυο υπάρχει, στη συνέχεια να κατακλύσουν την ελληνική αγορά με τα δικά τους προϊόντα. Η ελληνική βιομηχανία και βιοτεχνία σύντομα δεν θα βρίσκει ελληνικό δίκτυο για τη διάθεση των προϊόντων τους.

Μόνο οι γεωργικοί και αστικοί συνεταιρισμοί, με ριζική αναδιοργάνωση και συνεπή προσπάθεια προσαρμογής τους στα σημερινά δεδομένα μπορούν να αποτελέσουν ένα αντίπαλο δέος και να διαδραματίσουν εθνωφελή ρόλο.

Οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζει όμως σήμερα ο συνεταιρισμός είναι πολλοί. Πρώτον, εξωγενείς. Ο πολυεθνικός ανταγωνισμός έχει στόχο να εξοντώσει κάθε τι που θα θεωρείται εθνικό. Οι συνεταιρισμοί είναι στο στόχαστρό του. Εχει τη δυνατότητα να απορφανίζει την ελληνική κοινωνία και οικονομία από ηγετικά στελέχη, που είναι τόσο αναγκαία και για την πρόοδο των συνεταιρισμών. Διαθέτει πακτωλό κεφαλαίων και πανάκριβη τεχνογνωσία και πρακτικές. Θα θέλαμε, όμως, να σταθούμε περισσότερο στους εσωγενείς-εσωτερικούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι συνεταιρισμοί.

Ο συνεταιρισμός από τη φύση του είναι κοινωνικοοικονομική οργάνωση. Δεν αποβλέπει στο κέρδος ως αυτοσκοπό, αλλά ως μέσον εξυπηρέτησης των μελών του.

Εχει υψηλό κόστος λειτουργίας, που κατά ένα μεγάλο μέρος προέρχεται από τη μονιμότητα των υπαλλήλων του. Υπάρχει εδραιωμένη μια τάση να υπερτονίζονται τα δικαιώματα των εργαζομένων και να αγνοούνται οι υποχρεώσεις. Η αίσθηση της μονιμότητας, η εξασφαλιστική νοοτροπία, η μειωμένη απόδοση, ένα είδος δημοσιοϋπαλληλικής αδιαφορίας, η μεγάλη ηλικία ως μέσος όρος των εργαζομένων, που είναι αποτέλεσμα της μονιμότητας, είναι σοβαρά μειονεκτήματα για να προσαρμόζεται και να αντιμετωπίζει το σκληρό ανταγωνισμό του διεθνούς κεφαλαίου. Επιπλέον, η έλλειψη των αναγκαίων προσόντων των εργαζομένων που μπορεί να πει κανείς ότι ήταν αρκετά για τις συνθήκες τού τότε ανταγωνισμού, είναι όμως πολύ λίγα γα τις σημερινές απαιτήσεις, που επιβάλλεται να είναι αυξημένη ποιοτικά και ποσοστικά η απόδοση των εργαζομένων και στους συνεταιρισμούς.

Πρέπει να συνειδητοποιήσουν οι εργαζόμενοι στους συνεταιρισμούς ότι η επιβίωσή τους δεν πρέπει να είναι έργο μιας αιρετής και άμισθης διοίκησης, αλλά πρώτιστα δικό τους έργο. Να συμπεριφέρονται απέναντι στα μέλη και στους πελάτες σαν τους φυσικούς εργοδότες γιατί είναι τα αφεντικά τους. Να έχουν βαθιά γνώση της λειτουργίας και των δομών του συνεταιρισμού.

Πρέπει με διαρκή εκπαίδευση, αλλά και με την κατάλληλη επιλογή του αναγκαίου προσωπικού, τα παραπάνω μειονεκτήματα που αναφέραμε να μετατραπούν σε πλεονεκτήματα και θα πρέπει αυτό να είναι το σπουδαιότερο έργο των διοικήσεων και της ηγεσίας των τεχνοκρατών.

Ολες οι δραστηριότητες του συνεταιρισμού, διοίκησης, οικονομικών, τεχνικών κ.λπ., να διέπονται από διαφάνεια. Για να επιβιώσει ο συνεταιρισμός στο μέλλον πρέπει να βρίσκεται όσο το δυνατό κοντά στα μέλη του και η επιρροή των μελών προς τη διοίκηση να είναι άμεση και αποτελεσματική.

*Ο Κ. ΧΟΥΡΜΟΥΖΙΑΔΗΣ είναι πρόεδρος του Συνεταιρισμού της Θεσσαλονίκης «ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ KONSUM-COOP»




ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ ΑΦΙΕΡΩΜΑ - 29/05/2001

Αμπελάκια

Ενα πολύ καλό αφιέρωμα των ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ της ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ στα Αμπελάκια μου βάζει νέες ιδέες...

Οι αναλογίες -εάν φυσικά τηρηθούν- είναι εκπληκτικές!

Το σύστημα συντάξεων της Ολλανδίας

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΡΩΜΑΝΙΑ*


1. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Το Σύστημα Συντάξεων της Ολλανδίας μπορεί να χαρακτηριστεί μικτό: σ' αυτό εμπεριέχεται ένα διανεμητικού χαρακτήρα (κύρια σύνταξη) και ένα κεφαλαιοποιητικό (επαγγελματική σύνταξη) τμήμα. Η κρατική σύνταξη καταβάλλεται σε όλους, ενώ η επαγγελματική σύνταξη καλύπτει μόνον όσους απασχολούνται σε εξαρτημένη εργασία.

Ο συνολικός πραγματικός δείκτης αναπλήρωσης των μισθών από τις δυο αυτές συντάξεις (δημόσια κι επαγγελματική) φτάνει στο 70%. Πρέπει, όμως, να παρατηρηθεί ότι ο ρόλος των επαγγελματικών συντάξεων ολοένα και διευρύνεται στην Ολλανδία.

Σήμερα, τα Ταμεία Επαγγελματικής Σύνταξης, στην Ολλανδία, καλύπτουν πέντε εκατομμύρια απασχολούμενους και διαχειρίζονται το τεράστιο ποσόν των 450 δισ. ευρώ (153,337 τρισ. δρχ.). Επισημαίνεται ότι το ποσόν αυτό ισοδυναμεί με το 120% του ετήσιου ΑΕΠ της Ολλανδίας, ενώ υπολογίζεται ότι το 2040 τα αποθεματικά των ταμείων της επαγγελματικής σύνταξης θα καλύπτουν το 195% του ολλανδικού ΑΕΠ. Την πραγματική έννοια των μεγεθών αυτών μπορούμε να αντιληφθούμε αν θυμηθούμε ότι το ελληνικό Σύστημα Κοινωνικής Ασφάλισης στο σύνολό του (κλάδοι κύριας και επικουρικής σύνταξης, κλάδος υγείας και κλάδος πρόνοιας) έχει αποθεματικά που μόλις φτάνουν το 12,5% του ετήσιου ελληνικού ΑΕΠ.

2. Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΥΝΤΑΞΗ

Καλύπτει όχι μόνο τους μισθωτούς, αλλά όλους τους κατοίκους της Ολλανδίας, ασχέτως επαγγελματικής ειδικότητας ή εισοδηματικής κατηγορίας και εγγυάται ένα βασικό ποσό σύνταξης.

Η δικαιούμενη (βασική) σύνταξη είναι σταθερή για όλους (fixed sum) και καταβάλλεται κάθε μήνα αποκλειστικώς από την Ολλανδική Τράπεζα Κοινωνικής Ασφάλισης.

Για τη θεμελίωση του δικαιώματος στην πλήρη βασική σύνταξη ο δικαιούχος οφείλει να διαμένει στην Ολλανδία από την ηλικία των 15 μέχρι την ηλικία των 65 ετών. Για κάθε χρόνο απουσίας του δικαιούχου εκτός Ολλανδίας αφαιρείται από το ποσόν της πλήρους βασικής σύνταξης ένα τμήμα ίσο με το 2% αυτού.

Το ποσόν της βασικής σύνταξης συνδέεται με το εκάστοτε ισχύον ύψος του κατώτατου μισθού. Στην περίπτωση που ο συνταξιούχος είναι παντρεμένος δικαιούται το 100%, ενώ εάν ζει μόνος δικαιούται το 70% του κατώτατου μισθού. Τα αντίστοιχα ποσά μεταφράζονται σε 370.000 περίπου δραχμές για το ζευγάρι κατά μήνα (επί 12 μήνες) και σε 260.000 περίπου δραχμές κατά μήνα (επί 12 μήνες) για το μονήρη συνταξιούχο.

Το ολλανδικό σύστημα της δημόσιας ( κύριας) σύνταξης είναι διανεμητικό (pay-as-you-go) σύστημα: οι καταβαλλόμενες από τους εν ενεργεία ασφαλισμένους (παρούσα γενεά) εισφορές (19,5% επί των εισοδημάτων τους) χρησιμοποιούνται για την εξόφληση των συντάξεων των ήδη συνταξιούχων (παρελθούσα γενεά), στο πλαίσιο της αλληλεγγύης των γενεών (δια-γενεακή αλληλεγγύη).

Το σύστημα προβλέπει την περίπτωση που το δικαιούμενο, βάσει των ετών διαμονής και ασφάλισης στην Ολλανδία, ποσόν της δημόσιας (βασικής) σύνταξης, προσαυξημένο με τυχόν υφιστάμενα εισοδήματα του συνταξιούχου από άλλες πηγές, δεν επαρκεί για να καλύψει το ελάχιστο όριο διαβίωσης του δικαιούχου. Σ' αυτήν την περίπτωση, ο συνταξιούχος μπορεί να ζητήσει από το κράτος την καταβολή σ' αυτόν προσθέτου, προνοιακού χαρακτήρα, επιδόματος, ικανού να καλύψει, προστιθέμενο στο άθροισμα των ποσών της βασικής του σύνταξης και των τυχόν υφιστάμενων, από άλλες πηγές, εισοδημάτων, το ελάχιστο όριο διαβίωσης.

Παρά το ότι το σύστημα της δημόσιας σύνταξης λειτουργεί στην Ολλανδία αποτελεσματικά, ανταποκρινόμενο, με πληρότητα, στον κοινωνικό ρόλο του, η αυξημένη ευαισθησία για τη διασφάλιση και της μελλοντικής βιωσιμότητας και αποτελεσματικότητάς του οδήγησε στην ψήφιση, το 1998, σχετικού νόμου, με τον οποίο προβλέφθηκε η ενίσχυση του συστήματος από τα φορολογικά έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού, με τη σύσταση ειδικού αποταμιευτικού λογαριασμού. Με τα συσσωρευόμενα ήδη από το 1998, στον ειδικό αυτό λογαριασμό κονδύλια, προγραμματίζεται η αντιμετώπιση των πρόσθετων επιβαρύνσεων του συστήματος που προβλέπεται να παρουσιαστούν περί το έτος 2020, λόγω των δημογραφικών πιέσεων (αύξηση προσδόκιμου επιβίωσης, μείωση γεννήσεων). Είναι σαφές ότι για την Ελλάδα ακόμη και η απλή ενημέρωση για έναν παρόμοιο τρόπο σκέψης, πρόβλεψης και έγκαιρης αντιμετώπισης των δυσχερειών τού (όχι άμεσου, μάλιστα) μέλλοντος μόνο σε θλιβερές συγκρίσεις και αναφορές μπορεί να οδηγήσει.

3. ΟΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ

Σε αντίθεση με τη δημόσια σύνταξη, που αποτελεί, όπως αναλύθηκε πιο πάνω, ευθύνη της πολιτείας, οι επαγγελματικές συντάξεις αποτελούν ευθύνη και αρμοδιότητα των κοινωνικών εταίρων, δηλαδή των εργατικών συνδικάτων και των εργοδοτικών οργανώσεων.

Καλύπτουν το 91% των απασχολούμενων με σχέση εργασίας (στοιχεία 2001) και εκτιμάται ότι σήμερα οι επαγγελματικές συντάξεις αντιπροσωπεύουν το 40%, περίπου, των εισοδημάτων των συνταξιούχων, έναντι του 50% των ίδιων εισοδημάτων, που καλύπτεται από τη δημόσια (κύρια) σύνταξη. Σύμφωνα, μάλιστα, με τις υπάρχουσες προβλέψεις, οι επαγγελματικές συντάξεις θα αποτελούν, στο ορατό μέλλον, το 50% ή ακόμη και το 60% των συνολικών εισοδημάτων των συνταξιούχων.

Η θέσπιση και λειτουργία του θεσμού των επαγγελματικών συντάξεων θεωρείται, στην Ολλανδία, τμήμα των εργασιακών σχέσεων και η χορηγούμενη (επαγγελματική) σύνταξη αντιμετωπίζεται ως μισθός εν αναστολή. Γι' αυτό και καθιερώνεται με Συλλογική Σύμβαση Εργασίας, που υπογράφεται μεταξύ των εργατικών συνδικάτων και των οργανώσεων των εργοδοτών.

Ο νόμος «περί συντάξεων», όμως, προβλέπει δύο υποχρεωτικά προαπαιτούμενα, που πρέπει να πληρούν όλες οι Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας κατά τη συγκρότηση οποιασδήποτε επαγγελματικής σύνταξης:

Πρώτον, τα σχηματιζόμενα κεφάλαια δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθούν από την επιχείρηση για την αντιμετώπιση δικών της ταμιακών αναγκών και

Δεύτερον, το συνταξιοδοτικό πρόγραμμα της επαγγελματικής σύνταξης είναι πλήρως κεφαλαιοποιητικό και συνεπώς, οδηγεί στη χρηματοδότηση ενός σημαντικού τμήματος του συνολικού ολλανδικού συνταξιοδοτικού συστήματος.

Η επαγγελματική σύνταξη μπορεί να θεσπισθεί τόσο σε κλαδικό όσο και σε επιχειρησιακό επίπεδο. Σήμερα λειτουργούν 86 ταμεία επαγγελματικής σύνταξης σε επίπεδο κλάδου και 812 ταμεία σε επίπεδο συγκεκριμένης επιχείρησης.

Τα ταμεία επαγγελματικής σύνταξης λειτουργούν με την ευθύνη των κοινωνικών εταίρων (εργατικών συνδικάτων και εργοδοτικών οργανώσεων) που συμμετέχουν ισομερώς στη διοίκησή τους.

Η κυβέρνηση δεν μπορεί να παρέμβει χωρίς την προηγούμενη γνώμη των κοινωνικών εταίρων. Ο ρόλος τής πολιτείας περιορίζεται στη μέριμνα διευκόλυνσης των κοινωνικών εταίρων με την ικανοποίηση των αξιώσεών τους και στην προστασία του δημοσίου συμφέροντος σε ειδικές περιπτώσεις (π.χ. ίση, μεταχείριση ανδρών και γυναικών, νομοθέτηση υποχρεωτικών κανόνων για τη σώφρονα διαχείριση της περιουσίας των ταμείων κ.λπ.).

Στην επαγγελματική σύνταξη ισχύει (και μάλιστα, από το 1940) η αρχή της υποχρεωτικότητας. Σύμφωνα με την αρχή αυτή, ο υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων και Απασχόλησης μπορεί, έπειτα από σχετική αξίωση των κοινωνικών εταίρων, να καταστήσει, με απόφασή του, υποχρεωτική τη συμμετοχή στο κλαδικό ταμείο επαγγελματικής σύνταξης όλων των εργοδοτών και όλων των απασχολούμενων στον αντίστοιχο τομέα ή κλάδο της οικονομίας. Η υποχρεωτικότητα αναφέρεται και περιλαμβάνει ακόμη και τους μη οργανωμένους στις αντίστοιχες συνδικαλιστικές ή εργοδοτικές οργανώσεις απασχολούμενους ή εργοδότες.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΡΩΜΑΝΙΑΣ είναι επιστημονικός σύμβουλος ΙΝΕ - ΓΣΕΕ/ ΑΔΕΔΥ.

Κριτική σε Τρία Κείμενα

Μια εξαιρετική κριτική σε Τρία κείμενα κάνει το Ιστολόγιον σήμερα. Διαβάστε την!

Tο όπιο του φτωχού

ΗΜΕΡΗΣΙΑ, 10/01/2005

Γράφει ο Θανάσης Τσεκούρας


Οι μελετητές των δύο τελευταίων αμερικανικών εκλογών κάνουν λόγο για το «αμερικανικό παράδοξο». Tι εννοούν; Aπό την έρευνα των exit polls προκύπτει ότι οι ψηφοφόροι προτιμούσαν τους Δημοκρατικούς για το πολιτικό τους πρόγραμμα, αλλά ψήφισαν τους Pεπουμπλικανούς για τις «ηθικές αξίες» που υπεράσπιζαν. Eπιπλέον στην εκλογική ατζέντα, οι αξίες επικράτησαν της πολιτικής. Eύλογα, λοιπόν, οι Pεπουμπλικανοί κέρδισαν τους Δημοκρατικούς.

Eχω τη βάσιμη υποψία ότι αυτό το παράδοξο δεν είναι πλέον μόνο αμερικανικό. Tο ντέρμπι «αξίες εναντίον πολιτικής» έχει μεταφερθεί και στα ελληνικά γήπεδα. Eνα απτό παράδειγμα προσφέρουν τα στοιχεία της έρευνας της METRON ANALYSIS που δημοσίευσε το Σάββατο η «H»

Στην αξιολόγηση, λοιπόν, από τους πολίτες των εννοιών που έχουν ιδιαίτερη σημασία κατατίθεται ένας κατάλογος δέκα εννοιών. Στην πρώτη πεντάδα της αξιολόγησης βλέπουμε τις εξής: τη σεμνότητα, την κοινωνική δικαιοσύνη, τον εκσυγχρονισμό, την αλήθεια και την ταπεινότητα. Aν εξαιρέσουμε τον εκσυγχρονισμό και πιθανώς την κοινωνική δικαιοσύνη, οι υπόλοιπες είναι έννοιες ηθικής τάξης. Aφορούν πολύ τις αξίες, τους κώδικες συμπεριφοράς, το «φαίνεσθαι» της εξουσίας και σχεδόν καθόλου το πολιτικό σκέλος της εξουσίας.

Tα συμπεράσματα επιβεβαιώνονται και από τις λιγότερο σημαντικές έννοιες, την πεντάδα της «δεύτερης Eθνικής» κατά την κρίση των ψηφοφόρων. Eκεί βρίσκουμε την παγκοσμιοποίηση, τη διάκριση πρόοδος - συντήρηση, το Kέντρο, τον σοσιαλισμό, την αντιπαράθεση Aριστεράς -Δεξιάς. Πέντε δηλαδή κατηγορίες, καθοριστικές για την πολιτική, σε τροχιά απαξίωσης και ανυποληψίας.

Aπό ό,τι φαίνεται λοιπόν το «αμερικανικό παράδοξο» είναι ταυτόχρονα και «ελληνικό παράδοξο». H ηθικολογία κερδίζει την πρωτοκαθεδρία από την πολιτική. Προφανώς υπάρχουν αρκετές εξηγήσεις γι� αυτή τη μεταβολή.

Πρώτον, ευθύνεται η κρίση της κεντροαριστεράς και της Aριστεράς. H αδυναμία του εκσυγχρονισμού να εμφανιστεί με διάρκεια ως ένα μεταρρυθμιστικό πολιτικό και ιδεολογικό ρεύμα, ως κάτι αρκετά ευρύτερο από την εξίσωση «μεγάλα έργα + οικονομική σταθεροποίηση».

Δεύτερον, η είσοδος των ευρωπαϊκών κοινωνιών (και μαζί της ελληνικής) σε έναν κύκλο φόβου, ανασφάλειας και φθινουσών προσδοκιών. Δεκάδες φορές η ιστορία έχει αποδείξει ότι οι ιδέες της προόδου, της πολιτικής, της κεντροαριστεράς, της αισιοδοξίας ενισχύονται στον «ενάρετο κύκλο» της ανάπτυξης της οικονομίας. Aντιθέτως, στον «δυσάρεστο κύκλο» αναβαθμίζονται οι ιδέες της ηθικής, της παράδοσης, της οικογένειας, της εσωστρέφειας και του συντηρητισμού. Δεν νομίζω πως χρειάζεται ιδιαίτερη συζήτηση ότι βρισκόμαστε ήδη στην καρδιά του «δυσάρεστου κύκλου».

Tρίτον, στην ελληνική κοινωνία ο συντηρητισμός κυριαρχεί σε διάρκεια και σε βάθος. Aντιθέτως, ο εκσυγχρονισμός εμφανίζεται σε παρενθέσεις - κυρίως όταν η χώρα κινδυνεύει να χάσει την παρτίδα. Mετά, έρχονται οι μέλισσες...

Aνεξάρτητα λοιπόν από αιτίες και αφορμές, έχουμε για τα καλά εισέλθει σε έναν ηθικολογικό και συντηρητικό χειμώνα. Aυτό είναι το κλειδί για την κατανόηση της ιδεολογικής ηγεμονίας της N.Δ. και του K. Kαραμανλή.Oι άνθρωποι μιλούν για σεμνότητα, για ταπεινότητα, για αλήθεια, επειδή ο κόσμος απογοητεύθηκε από την πολιτική, βλέπει ζοφερό το μέλλον του και δεν πιστεύει σε οράματα, ούτε είναι διατεθειμένος για ρίσκα. Aντιθέτως, νιώθει ασφάλεια στη «γλώσσα» της οικογένειας, της εκκλησίας, της «φιλοστόργου» κυβέρνησης. H ηθικολογία είναι το καλύτερο «όπιο του φτωχού».

O χειμώνας της ηγεμονίας των αξιών είναι επίσης η μεγάλη παγίδα για το ΠAΣOK και τον Γ. Παπανδρέου. H κεντροαριστερά δεν μπορεί να διεκδικήσει την υπεροχή στο γήπεδο του αντιπάλου. Δεν διαθέτει ελπίδα σε καμιά μορφή «αξιακού πολέμου». Aντιθέτως, η κεντροαριστερά έχει κάθε συμφέρον το παιχνίδι να επιστρέψει στο γήπεδο της πολιτικής.

O δρόμος δεν είναι εύκολος. Eίναι όμως και ο μοναδικός. Yπάρχει επίσης ένα πλεονέκτημα στην προσπάθεια η πολιτική να ξανακερδίσει το παιχνίδι από την ηθικολογία. Kι αυτό είναι η πορεία της οικονομίας. O άνεργος, ο φτωχός, ο μικροαστός που βλέπει να θίγεται η κοινωνική του θέση παρηγορείται προσωρινά από το «όπιο» της ηθικολογίας. Για λίγο όμως. Γιατί στη συνέχεια, αρχίζει να υποψιάζεται ότι οι «σεμνοί» και «ταπεινοί» που τον κυβερνούν, ούτε ενδιαφέρονται ούτε γνωρίζουν πώς θα τον απαλλάξουν από τη φτώχεια και την κοινωνική περιθωριοποίηση. Kάπου εκεί, κοντά σε αυτό το σημείο, η πολιτική επανέρχεται στο προσκήνιο.

Tο όπιο του φτωχού

ΗΜΕΡΗΣΙΑ, 10/01/2005


Γράφει ο Θανάσης Τσεκούρας


H κεντροαριστερά δεν μπορεί να διεκδικήσει την υπεροχή στο γήπεδο του αντιπάλου. Δεν διαθέτει ελπίδα σε καμιά μορφή «αξιακού πολέμου». Aντιθέτως, η κεντροαριστερά έχει κάθε συμφέρον το παιχνίδι να επιστρέψει στο γήπεδο της πολιτικής. Οι μελετητές των δύο τελευταίων αμερικανικών εκλογών κάνουν λόγο για το «αμερικανικό παράδοξο». Tι εννοούν; Aπό την έρευνα των exit polls προκύπτει ότι οι ψηφοφόροι προτιμούσαν τους Δημοκρατικούς για το πολιτικό τους πρόγραμμα, αλλά ψήφισαν τους Pεπουμπλικανούς για τις «ηθικές αξίες» που υπεράσπιζαν. Eπιπλέον στην εκλογική ατζέντα, οι αξίες επικράτησαν της πολιτικής. Eύλογα, λοιπόν, οι Pεπουμπλικανοί κέρδισαν τους Δημοκρατικούς. Eχω τη βάσιμη υποψία ότι αυτό το παράδοξο δεν είναι πλέον μόνο αμερικανικό. Tο ντέρμπι «αξίες εναντίον πολιτικής» έχει μεταφερθεί και στα ελληνικά γήπεδα. Eνα απτό παράδειγμα προσφέρουν τα στοιχεία της έρευνας της METRON ANALYSIS που δημοσίευσε το Σάββατο η «H» Στην αξιολόγηση, λοιπόν, από τους πολίτες των εννοιών που έχουν ιδιαίτερη σημασία κατατίθεται ένας κατάλογος δέκα εννοιών. Στην πρώτη πεντάδα της αξιολόγησης βλέπουμε τις εξής: τη σεμνότητα, την κοινωνική δικαιοσύνη, τον εκσυγχρονισμό, την αλήθεια και την ταπεινότητα. Aν εξαιρέσουμε τον εκσυγχρονισμό και πιθανώς την κοινωνική δικαιοσύνη, οι υπόλοιπες είναι έννοιες ηθικής τάξης. Aφορούν πολύ τις αξίες, τους κώδικες συμπεριφοράς, το «φαίνεσθαι» της εξουσίας και σχεδόν καθόλου το πολιτικό σκέλος της εξουσίας. Tα συμπεράσματα επιβεβαιώνονται και από τις λιγότερο σημαντικές έννοιες, την πεντάδα της «δεύτερης Eθνικής» κατά την κρίση των ψηφοφόρων. Eκεί βρίσκουμε την παγκοσμιοποίηση, τη διάκριση πρόοδος - συντήρηση, το Kέντρο, τον σοσιαλισμό, την αντιπαράθεση Aριστεράς -Δεξιάς. Πέντε δηλαδή κατηγορίες, καθοριστικές για την πολιτική, σε τροχιά απαξίωσης και ανυποληψίας. Aπό ό,τι φαίνεται λοιπόν το «αμερικανικό παράδοξο» είναι ταυτόχρονα και «ελληνικό παράδοξο». H ηθικολογία κερδίζει την πρωτοκαθεδρία από την πολιτική. Προφανώς υπάρχουν αρκετές εξηγήσεις γι’ αυτή τη μεταβολή. Πρώτον, ευθύνεται η κρίση της κεντροαριστεράς και της Aριστεράς. H αδυναμία του εκσυγχρονισμού να εμφανιστεί με διάρκεια ως ένα μεταρρυθμιστικό πολιτικό και ιδεολογικό ρεύμα, ως κάτι αρκετά ευρύτερο από την εξίσωση «μεγάλα έργα + οικονομική σταθεροποίηση». Δεύτερον, η είσοδος των ευρωπαϊκών κοινωνιών (και μαζί της ελληνικής) σε έναν κύκλο φόβου, ανασφάλειας και φθινουσών προσδοκιών. Δεκάδες φορές η ιστορία έχει αποδείξει ότι οι ιδέες της προόδου, της πολιτικής, της κεντροαριστεράς, της αισιοδοξίας ενισχύονται στον «ενάρετο κύκλο» της ανάπτυξης της οικονομίας. Aντιθέτως, στον «δυσάρεστο κύκλο» αναβαθμίζονται οι ιδέες της ηθικής, της παράδοσης, της οικογένειας, της εσωστρέφειας και του συντηρητισμού. Δεν νομίζω πως χρειάζεται ιδιαίτερη συζήτηση ότι βρισκόμαστε ήδη στην καρδιά του «δυσάρεστου κύκλου». Tρίτον, στην ελληνική κοινωνία ο συντηρητισμός κυριαρχεί σε διάρκεια και σε βάθος. Aντιθέτως, ο εκσυγχρονισμός εμφανίζεται σε παρενθέσεις - κυρίως όταν η χώρα κινδυνεύει να χάσει την παρτίδα. Mετά, έρχονται οι μέλισσες... Aνεξάρτητα λοιπόν από αιτίες και αφορμές, έχουμε για τα καλά εισέλθει σε έναν ηθικολογικό και συντηρητικό χειμώνα. Aυτό είναι το κλειδί για την κατανόηση της ιδεολογικής ηγεμονίας της N.Δ. και του K. Kαραμανλή.Oι άνθρωποι μιλούν για σεμνότητα, για ταπεινότητα, για αλήθεια, επειδή ο κόσμος απογοητεύθηκε από την πολιτική, βλέπει ζοφερό το μέλλον του και δεν πιστεύει σε οράματα, ούτε είναι διατεθειμένος για ρίσκα. Aντιθέτως, νιώθει ασφάλεια στη «γλώσσα» της οικογένειας, της εκκλησίας, της «φιλοστόργου» κυβέρνησης. H ηθικολογία είναι το καλύτερο «όπιο του φτωχού». O χειμώνας της ηγεμονίας των αξιών είναι επίσης η μεγάλη παγίδα για το ΠAΣOK και τον Γ. Παπανδρέου. H κεντροαριστερά δεν μπορεί να διεκδικήσει την υπεροχή στο γήπεδο του αντιπάλου. Δεν διαθέτει ελπίδα σε καμιά μορφή «αξιακού πολέμου». Aντιθέτως, η κεντροαριστερά έχει κάθε συμφέρον το παιχνίδι να επιστρέψει στο γήπεδο της πολιτικής. O δρόμος δεν είναι εύκολος. Eίναι όμως και ο μοναδικός. Yπάρχει επίσης ένα πλεονέκτημα στην προσπάθεια η πολιτική να ξανακερδίσει το παιχνίδι από την ηθικολογία. Kι αυτό είναι η πορεία της οικονομίας. O άνεργος, ο φτωχός, ο μικροαστός που βλέπει να θίγεται η κοινωνική του θέση παρηγορείται προσωρινά από το «όπιο» της ηθικολογίας. Για λίγο όμως. Γιατί στη συνέχεια, αρχίζει να υποψιάζεται ότι οι «σεμνοί» και «ταπεινοί» που τον κυβερνούν, ούτε ενδιαφέρονται ούτε γνωρίζουν πώς θα τον απαλλάξουν από τη φτώχεια και την κοινωνική περιθωριοποίηση. Kάπου εκεί, κοντά σε αυτό το σημείο, η πολιτική επανέρχεται στο προσκήνιο.

Πολυπολιτισμικές κοινωνίες

H θεμελιώδης περί Ανθρώπου αντίληψη ενδέχεται να είναι ήδη επηρεασμένη από περιρρέουσες αξιακές θέσεις


Θ. Π. ΤΑΣΙΟΣ

Μετά την έξαρση του φονταμενταλισμού (όχι μόνον του ισλαμικού), οι σύγχρονες δυτικές κυρίως κοινωνίες διερωτώνται πώς να συμπεριφέρονται σε ορισμένες (θρησκευτικές συνήθως) μειονότητες, χωρίς να κινδυνεύομε να επιστρέψομε στον απανθρωπισμό του παρελθόντος, αλλα και χωρίς να θρέφομε φίδια στον κόρφο μας.

1. Για μια λίγο ψυχραιμότερη απάντηση σ' αυτό το δίλημμα, χρειάζεται να αναζητήσει κανείς μιαν ελάχιστη βάση Αρχών, ευρύτερα αποδεκτή, απ' την οποία να ξεκινήσει. Μια βάση, ειδυνατόν ανεξάρτητη απο ιστορικές συγκυρίες (παλαιές ή σύγχρονες)· αλλιώτικα, αυτές οι Αρχές θ' αδυνατούσαν ν' αποτελέσουν Οδηγό Προσανατολισμού της Πράξης μέσα σ' αυτές τις συγκυρίες.

Γι' αυτόν τον σκοπό, είναι, μου φαίνεται, εύλογο να επικεντρώσομε αυτήν την αναζήτηση όσο γίνεται κοντύτερα σ' αυτό που αποπειρώμαστε να ορίσουμε ως «ανθρώπινη φύση». Σπεύδω βεβαίως να ομολογήσω από τώρα οτι η θεμελιώδης περι Ανθρώπου αντίληψη την οποία αναζητούμε, ενδέχεται να είναι ήδη επηρεασμένη από περιρρέουσες αξιακές θέσεις. Εξαιτίας δε ακριβώς αυτού του ενδεχομένου, παραιτούμαι από τώρα της φιλοδοξίας μιας «καθαρώς» θεωρητικής λύσεως. Αντ' αυτής, θα ικανοποιούμαι με όποια λύση θα έχει την ελπίδα να γίνει αποδεκτή απο μιαν ενισχυμένη Πλειονοψηφία - ακριβώς όπως και το Σύνταγμα.

Αλλωστε, κατα βάθος, κάποιο είδος «συνταγματικών» ρυθμίσεων αναζητείται κι εδώ, οι οποίες να μην είναι αναιρέσιμες από Νόμους συγκεκριμένης συγκυρίας.

2. «Ανθρώποις δε Αναγκών ικανοποίησις». Αναγκών για επιβίωση της βιολογικής-του μηχανής, κι αναγκών γι' αυτοσυνειδησία (αυτοεπιβεβαίωση) - δυό αξεχώριστες πλευρές του υποστασιακού κέρματος. Οι πρώτες ανάγονται ουσιαστικώς στον οικονομικό τομέα (και στη γνώση ως εργαλείο), ενώ οι δεύτερες αναφέρονται στον λεγόμενο «πολιτισμό». Το Εγώ χτίζεται σταδιακά και επώδυνα α) μέσω της σύγκρισης/σύγκρουσης με τον αντικειμενικό κόσμο, καθώς και β) μέσω της Φροντίδας του Πλησίον (της Μάννας) και των επακόλουθων μηχανισμών Μίμησης και Αντιζηλίας. M' αυτό το κουβάρι δράσεων κι αντιδράσεων, το νήπιο θα πλέξει την Υπόστασή του. Και θα την στεριώνει με ανάλογες διεργασίες στο μέλλον ο νέος Ανθρωπος, αγωνιζόμενος για την επιβίωσή-του, και αναζητώντας ευκαιρίες ατυοεκπλήρωσης, μέσα στο καρποφόρο δάσος των διαπροσωπικών σχέσεων. Σ' αυτό το δίπολο θα ερείδεται η ολβιότητά του.

3. Σ' όλη ετούτη την «δια βίου» περιπέτεια, είναι λειτουργικώς προφανές το ενδιαφέρον (και το συν-φέρον) της Κοινότητας να διασφαλίσει στον νέον Ανθρωπο τις προϋποθέσεις:

- για ενα minimum οικονομικής ζωής (Εκπαίδευση, Ισονομία κλπ.), και

- για ελευθερία επιλογών προκειμένου «να βρεί» τον εαυτό του (ενθαρρυνόμενη απ' την Παιδεία και τη Συμμετοχικότητα).

Είναι, βεβαίως, εξ ίσου προφανές οτι ανάλογα με την ιστορική συγκυρία της κάθε Κοινότητας, αμφότερες οι (ουσιαστικώς πολιτικές) αυτές μέριμνες θα ποικίλουν σε μορφή και σε ένταση. Δέν νοείται όμως Κοινότητα που δέν προσβλέπει στα νέα-της μέλη (επομένως στην επιβίωσή της).

Κι επειδή ακριβώς είναι α-νόητον κάτι αντίθετον, οι πιοπάνω δυό προϋποθέσεις μπορούν να ονομασθούν «Αρχές» (Πρώτη και Δεύτερη).

4. Αλλά ν' αναγνωρίζομε πρέπει ξανά την (ομολογημένη) σχετικότητά τους:

α) Στις διάφορες Ομάδες, θα βρούμε γονείς που θα πουλήσουν τα πάντα για να «μορφωθεί το παιδί», αλλα και γονείς που θ' αναγκασθούν να «βγάλουν κάποτε το παιδί απ' το σχολειό» για να βοηθήσει την οικογένεια προώρως εργαζόμενο. Εχομε όμως νομίζω το δικαίωμα (βάσει της Πρώτης Αρχής) να κρίνομε ως απάνθρωπη την απόπειρα μιας Ομάδας να στερήσει τελείως απο τα νέα μέλη της την εκπαίδευση και την καλλιέργεια. Το ίδιο θα κάναμε και για μια Κοινωνία που θ' άφηνε απροστάτευτη μιαν Ομάδα μελών στην εκμετάλλευση μιας άλλης Ομάδας.

β) Βάσει της Δεύτερης Αρχής, τώρα, θα καταδικάζαμε μια κοινωνία άν θα στερούσε τα παιδιά-της απ' την πολύτιμη πείρα των περασμένων γενεών, αλλ' ακόμα χειρότερα άν τα κουκούλωνε με την «παράδοση» μέχρις ασφυξίας, στερώντας έτσι το άτομο απ' τον μόνο γνωστό μηχανισμό αυτοανεύρεσης - που είναι η αναζήτηση στάσεων κι η καταγραφή των συνεπειών τους.

Οσο κι άν παραμάκρυνε η θεωρητικίζουσα αυτή εισαγωγή, ήταν αναγκαία νομίζω για να αντιμετωπίσομε (εκ των ενόντων έστω) τους φανατικούς της Παράδοσης πρώτα. Κυρίως όμως τους νεοφώτιστους του μεταμοντερνισμού («δέν μπορείτε να κρίνετε τις αξίες ενος Πολιτισμού»), στους οποίους τώρα είναι ευκολότερο να απαντήσομε οτι η έννοια της Αξίας είναι α-νόητη όταν η μόνη αξιοδοτική πηγή (η συνείδηση του Ατόμου) στερήθηκε τη δυνατότητα να την παραγάγει ή, έστω, να την αναπαραγάγει

We're Creative Commonists, Bill

By Katie Dean

Story location: http://www.wired.com/news/culture/0,1284,66209,00.html

02:00 AM Jan. 08, 2005 PT

When Bill Gates referred to copyright reformers as modern-day communists in an interview at the Consumer Electronics Show, it didn't take long for the web community to respond with a big "nyah-nyah-nyah."

Bloggers and designers were quick to dream up "creative communist" symbols, a play on one of the best-known groups working for copyright reform, Creative Commons

The images were instantly passed around and added to websites, T-shirts and buttons.

The kerfuffle started when Gates was asked in a News.com interview if intellectual property laws should be reformed. He replied:

"No, I'd say that of the world's economies, there's more that believe in intellectual property today than ever. There are fewer communists in the world today than there were. There are some new modern-day sort of communists who want to get rid of the incentive for musicians and moviemakers and software makers under various guises. They don't think that those incentives should exist," he told News.com.

The comments show just how out-of-touch Gates is with a large and growing community of people who have embraced the ideas of open source and building on one another's creative works, proponents of copyright reform say.

Creative Commons was formed to provide a more balanced alternative to those who want to protect their works, but share them under certain conditions. The group devised a series of flexible copyright licenses available for anyone, for free.

When people snap photos, write music or create animations, for instance, they can choose a license that permits others to use or sample the content as long as they credit the author and use the material for noncommercial purposes.

Glenn Otis Brown, executive director of Creative Commons, wondered whom Gates was referring to when he made the remarks. Certainly not Creative Commons, which is a "voluntary, market-based approach to copyright," Brown wrote in an e-mail.

"I get sad when people cheapen words like 'communist' or 'fascist' by throwing them around recklessly, especially given what those words meant in the not-so-distant past," Brown wrote. "My father was a CIA Cold Warrior for 35 years of his life; he wasn't fighting against GPL'd software. Stalinist purges, the Berlin Wall, tanks in Budapest -- that's communism.

"And let's not forget just how many creative people's lives were ruined by irresponsible name-calling not too long ago. Remember the Hollywood blacklists?" he wrote.

Lawrence Lessig, Stanford University law professor and chairman of the board of Creative Commons, mocked Gates' comments at the organization's second anniversary party Thursday night in San Francisco. He said Gates was mistaken: Copyright reform advocates are "commonists," not "communists."

Ken Mickles, owner of Giant Robot Printing, decided to print T-shirts with the red Creative Commies logo. After Boing Boing posted the link, Mickles received about 250 orders in less than a day, he said. The T-shirts sell for $5 or $6 depending on size.

Graphic designer Ryan Schroeder also arranged to print similar shirts through CafePress.com.

"I can't say I was terribly surprised by (Gates') comments. That's the kind of thing you would expect," Mickles said. "I don't really take offense to being called a communist."

Ελεύθεροι Τεχνίτες της Ψηφιακής Εποχής, ενωθείτε !

Χτίζοντας το Μέλλον
Μέρος 1ο

1. Είμαστε οι Ελεύθεροι Τεχνίτες της Ψηφιακής Εποχής. Απολαμβάνουμε την Προμηθεϊκή και καινοτόμο δύναμη της δουλειάς μας και της φαντασίας μας που δίνουν σχήμα στον εικονικό κόσμο. Γράφοντας κώδικα και «σπάζοντας» προγράμματα, σχεδιάζοντας δικτυακούς τόπους, πολυμεσικές εφαρμογές, video-art, αναμειγνύοντας χρώματα, ιδέες, ήχους και κείμενα, «παντρεύοντας» άλλες τέχνες με την δική μας, χτίζουμε το μέλλον της κοινωνίας μέσα από τις προσπάθειες και την ευρηματικότητά μας.

2. Δεν είμαστε παθητικά θύματα και τα άβουλα αντικείμενα των ανεξέλεγκτων δυνάμεων αγοράς και των τεχνολογικών αλλαγών. Χωρίς την καθημερινή μας εργασία δεν θα υπήρχαν ούτε αγαθά, ούτε υπηρεσίες για το σύγχρονο εμπόριο. Χωρίς την καινοτόμο παρουσία μας οι Τεχνολογίες της Πληροφορικής δεν θα ήσαν παρά αδρανή μέταλλα, πλαστικό και πυρίτιο. Τίποτα δεν θα συνέβαινε στον Κυβερνοχώρο χωρίς την δική μας δημιουργική δουλειά. Είμαστε οι ρυθμιστές της Ιστορίας.

3. Η γέννηση του Δικτύου ΔΕΝ σημαίνει, για μας, τον τελικό θρίαμβο της οικονομικής αλλοτρίωσης ούτε και την αντικατάσταση του Ανθρώπου από τις μηχανές. Αντίθετα, η Επανάσταση της Πληροφορίας είναι το τελευταίο στάδιο στην απελευθερωτική διαδικασία του Μοντερνισμού. Η Ιστορία δεν είναι τίποτα άλλο παρά η ίδια η εξέλιξη της ελευθερίας του ατόμου.

4. Θα διαμορφώσουμε και θα χρησιμοποιήσουμε της Νέες Τεχνολογίες με βάση τα δικά μας συμφέροντα. Παρά το ότι αρχικά αναπτύχθηκε για να ενισχύσει την ιεραρχική εξουσία, η πραγματική δύναμη του Δικτύου και της πληροφορικής θα φανεί μέσα από την δική μας αυτόνομη και δημιουργική δουλειά. Εμείς θα μεταλλάξουμε τις μηχανές από εργαλεία κυριαρχίας σε τεχνολογίες απελευθέρωσης.

5. Θα συμβάλουμε στην διαδικασία της δημοκρατικής χειραφέτησης. Ως Ψηφιακοί Ελεύθεροι Τεχνίτες, θα ενωθούμε για να προωθήσουμε την ανάπτυξη του οικονομικού μας ρόλου. Ως Πολίτες θα παρεμβαίνουμε συμμετέχοντας στην δημοκρατική διαδικασία. Ως Ευρωπαίοι θα βοηθήσουμε στο άνοιγμα των κρατικών και εθνικιστικών συνόρων μέσα και έξω από την ήπειρό μας. Θα αντιταχθούμε όμως με κάθε μέσο στην ισοπεδωτική Παγκοσμιοποίηση έτσι όπως την προωθεί ο καπιταλισμός και οι κατεστημένες δυνάμεις της εξουσίας.


Η σημερινή κατάσταση
Μέρος 2ο

6. Η ελευθερία σήμερα έχει καταντήσει να είναι απλώς το δικαίωμα επιλογής ανάμεσα σε καταναλωτικά προϊόντα, παρά η δυνατότητα να ορίζουμε την ίδια μας την ζωή. Τα τελευταία διακόσια χρόνια το σύστημα παραγωγής έχει καταφέρει να αυξήσει τον υλικό πλούτο σε βάρος της ουσιαστικής συμμετοχής στα μέσα παραγωγής. Ακόμη και οι πιο φτωχοί άνθρωποι της ευρωπαϊκής κοινωνίας σήμερα ζουν καλύτερα απ’ ότι οι βασιλιάδες και οι αριστοκράτες κάποτε. Όμως οι «απολαύσεις» του καταναλωτισμού πληρώνονται ακριβά με την εντατικοποίηση και τον μόχθο της –συχνά βαρετής και χωρίς ουσία- εργασίας.

7. Μετά το 1968 η επιθυμία για μεγαλύτερες αμοιβές συνοδεύτηκε από την απαίτηση για περισσότερη εργασιακή αυτονομία. Οι νέο-φιλελεύθεροι προσπάθησαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αλλού να οικειοποιηθούν αυτά τα αιτήματα και να ενσωματώσουν κάποιες από αυτές τις ιδέες στις πολιτικές τους για την «ελεύθερη αγορά» και τις ιδιωτικοποιήσεις. Από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η Καλιφορνέζικη ιδεολογία μας υπόσχεται πως αν είμαστε αρκετά ταλαντούχοι εργαζόμενοι στα Νέα Μέσα και την Πληροφορική αργά ή γρήγορα θα γίνουμε διάσημοι και βαθύπλουτοι επιχειρηματίες. Στην πραγματικότητα θέλουν να μας στρατολογήσουν και να μας εντάξουν σε μια «εικονική κάστα» η οποία θα εξουσιάζει και θα ελέγχει τις βιομηχανίες των Νέων Μέσων και της Πληροφορικής.

8. Φυσικά αυτές οι νέο-φιλελεύθερες συνταγές δεν μπορούν να προσφέρουν καμιά πραγματική λύση. Οι πολιτικές της «ελεύθερης αγοράς» δεν εξαγριώνουν απλώς τις κοινωνίες μας, δεν αγνοούν απλώς την καταστροφή του περιβάλλοντος. Πάνω από όλα δεν καταφέρνουν να αποτρέψουν την αλλοτρίωση των εργαζομένων. Κάτω από την νέο-φιλελεύθερη εξουσία οι εργαζόμενοι έχουν την «ελευθερία» να επιλέγουν αφεντικά αλλά όχι και τρόπο δουλειάς. Η δυνατότητα έκφρασης και παρέμβασης μέσα από τις ίδιες μας τις δημιουργίες είναι εντελώς αποκλεισμένη.

9. Για όσους από εμάς θέλουν πραγματικά να είναι δημιουργικοί στα Νέα Μέσα και στην Πληροφορική, η μόνη λύση είναι να γίνουμε Ψηφιακοί Ελεύθεροι Τεχνίτες. Η μεγάλη εξάπλωση του προσωπικού υπολογιστή και η διείσδυση του Δικτύου δεν είναι παρά η έκφραση της επιθυμίας του ανθρώπου για αυτόνομη εργασία και αυτοαπασχόληση. Δραπετεύοντας από την μισθωτή σκλαβιά, τα γραφεία και τις αλυσίδες μαζικής παραγωγής ανακαλύπτουμε εκ νέου την ατομική ανεξαρτησία και την χαρά των βιοτεχνών της πρώτης βιομηχανικής περιόδου. Για αυτό χαιρόμαστε για το προνόμιο του να είμαστε Ψηφιακοί Ελεύθεροι Τεχνίτες.

10. Δημιουργούμε ψηφιακά έργα για να αμειφθούμε αλλά και γιατί απολαμβάνουμε την δουλειά μας. Εργαζόμαστε τόσο μέσα στο πλαίσιο της παλιάς οικονομίας, της προσφοράς και της ζήτησης όσο και στην Νέα Οικονομία της ελεύθερης προσφοράς που γεννιέται μέσα από το Δίκτυο. Όταν αναλαμβάνουμε μια νέα παραγγελία είμαστε χαρούμενοι να ζητάμε και παίρνουμε όσα μας χρειάζονται για τις ανάγκες και τις μικρές μας πολυτέλειες προσφέροντας την εργασία μας ως Ψηφιακοί Ελεύθεροι Τεχνίτες. Το ίδιο όμως χαιρόμαστε όταν μπορούμε να δημιουργούμε και να προσφέρουμε χωρίς κέρδος στους εαυτούς μας και στην κοινωνία. Είτε δουλεύουμε για χρήματα, είτε από ευχαρίστηση, είμαστε υπερήφανοι για την τέχνη και τις ικανότητές μας. Αντλούμε ικανοποίηση όταν μπορούμε να συμβάλουμε στον πολιτισμό και τις τεχνολογίες. Είμαστε οι πρωτοπόροι του Μοντερνισμού.

11. Η επάνοδος της τάξης των Ελεύθερων Τεχνιτών δεν σημαίνει ότι θα γυρίσουμε στην εποχή των απλών τεχνολογιών και της φτώχειας. Οι ικανοί εργαζόμενοι είναι πραγματικά αυτοί που μπορούν να εξασφαλίσουν την ανεξαρτησία τους από την μισθωτή σκλαβιά μέσα ακριβώς από τις προηγμένες τεχνολογικά κοινωνίες. Οι νέοι Ελευθεροτεχνίτες είναι περισσότερο μορφωμένοι και μπορούν να κερδίζουν περισσότερα χωρίς να τους κλέβουν την υπεραξία. Στα πρώτα στάδια του μοντερνισμού οι βιομηχανικοί εργάτες συμβόλιζαν τις ελπίδες της εκβιομηχάνισης. Σήμερα οι Ψηφιακοί Ελεύθεροι Τεχνίτες εκφράζουμε την απελευθερωτική δυναμική της Εποχής της Πληροφορίας. Είμαστε η υπόσχεση της Ιστορίας.

12. Εκτιμούμε την ατομικότητα των παλαιών Ελευθεροτεχνιτών ενώ ταυτόχρονα μαθαίνουμε από την ομαδικότητα και την κοινωνική τους δράση. Δεν ανήκουμε στην μεσαία εγωπαθή τάξη. Πιστεύουμε στην συλλογική δουλειά, τα συνδικάτα και τις ενώσεις των Ελεύθερων Τεχνιτών και των άλλων εργαζομένων. Για τους περισσότερους ανθρώπους το να είναι ελεύθεροι επαγγελματίες σημαίνει αποδοχή μια μόνιμης ανασφάλειας και στην ουσία παραίτηση από κάθε κοινωνική ασφάλεια. Εμείς θα ξεπεράσουμε αυτά τα προβλήματα μέσα από την συλλογική μας δράση. Ως Ψηφιακοί Ελεύθεροι Τεχνίτες πρέπει να ενωθούμε για να προωθήσουμε τα κοινά μας συμφέροντα.

13. Πιστεύουμε ότι οι Ψηφιακοί Εργάτες αυτής της ηπείρου θα πρέπει να ιδρύσουν την δική τους επαγγελματική οργάνωση. Όπως στα πρώτα χρόνια του μοντερνισμού όταν οι Ελευθεροτεχνίτες κατοχύρωναν την ανεξαρτησία τους μέσα από τα συνδικάτα τους. Δηλώνουμε ότι αυτή τη συλλογική απόφαση θα την εκφράζει το Δίκτυο Ψηφιακών Ελευθεροτεχνιτών της Ευρώπης (European Digital Artisans Network (EDAN)).

Οι Στόχοι του Δικτύου
Μέρος 3ο

14. Καλούμε όλους όσους εργάζονται στα Νέα Μέσα, στα Πολυμέσα, στην Πληροφορική και σε όλα τα συναφή επαγγέλματα να οργανωθούν στο EDAN. Καλούμε όλους τους Ελεύθερους Τεχνίτες των Ψηφιακών Τεχνών να ιδρύσουν αντίστοιχες οργανώσεις του Δικτύου σε όλα τα κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στις χώρες υπό καθεστώς σύνδεσης με αυτήν. Ιδρύοντας το EDAN, δημιουργούμε παράλληλα τα μέσα που θα συνδέσουν μεταξύ τους όλους τους Ευρωπαίους Τεχνίτες καθώς και αυτούς από τον υπόλοιπο κόσμο. Θα παλέψουμε για την συνεργασία στην δουλειά και στον αγώνα μαζί με όλους τους συντρόφους μας από όλες τις χώρες του κόσμου.

15. Πιστεύουμε ότι ο κύριος στόχος του EDAN είναι η διαφύλαξη του δικαιώματός μας να ασκούμε την τέχνη μας. Μέσα από την κοινή μας δράση θα προστατευθούμε από εκείνους που προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την δουλειά μας και να μας επιβληθούν για το συμφέρον τους. Δημιουργώντας μια ισχυρή Ένωση θα μπορέσουμε να υπερασπίσουμε την ανεξαρτησία μας στην επαγγελματική μας ζωή.

16. Το EDAN είναι περήφανο για την δημιουργική δράση όλων των Ευρωπαίων Τεχνιτών. Το δίκτυο θα λειτουργεί πάντοτε ως η συλλογική μνήμη όλων εκείνων που έχουν καταφέρει και θα καταφέρουν στο μέλλον οι Ευρωπαίοι Τεχνίτες. Θα προβάλει με κάθε τρόπο τα έργα τους και την δραστηριότητά τους μέσα στην αγορά και στην κοινωνία.

17. Το δίκτυό μας θα αποτελέσει τον τόπο συνάντησης όλων των Τεχνιτών της Ευρώπης. Το EDAN θα οργανώνει φεστιβάλ, συζητήσεις και συνέδρια οπου θα μπορούμε να σχεδιάζουμε τη δράση μας, να συζητάμε τις θέσεις μας και να γιορτάζουμε τις επιτυχίες μας. Πιστεύουμε ότι οι άνθρωποι της Ψηφιακής Τέχνης θα πρέπει να εκφράζουν την συλλογική τους ταυτότητα με κάθε τρόπο τόσο σε προσωπικό όσο και σε δημόσιο επίπεδο.

18. Το EDAN θα συγκεντρώνει λεπτομερή στοιχεία και γνώσεις από την αγορά σε όλες τις περιοχές της Ευρώπης. Θα συγκεντρώνουμε λεπτομερή στοιχεία για τις πρακτικές που ακολουθούνται σε συμφωνίες και συμβόλαια, σε θέματα πνευματικών δικαιωμάτων και οτιδήποτε έχει να κάνει με τις επαγγελματικές πρακτικές του χώρου μας και θα τα προσφέρουμε στους υπόλοιπους συναδέλφους μας. Επίσης το δίκτυο θα αποτελεί πηγή επαφών και πληροφοριών για όσους από εμάς αναζητούν εργασία σε διαφορετικές περιοχές της Ευρώπης.

19. Πιστεύουμε πως ότι δεν μπορούμε να καταφέρουμε ο καθένας μόνος του, μπορούμε να το παλέψουμε μέσα από δημοκρατικές οργανώσεις και διαδικασίες. Το δίκτυο θα παρεμβαίνει ζητώντας αλλαγές στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και στις νομοθεσίες που έχουν να κάνουν με την ζωή και το έργο μας. Ως ενεργοί πολίτες θα υποστηρίζουμε κάθε δίκαιο κοινωνικό αγώνα.

20. Το EDAN θα ξεκινήσει μια εκστρατεία με την οποία θα ζητάει από τις Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να ενισχύσουν με κάθε τρόπο την θεωρητική και πρακτική εκπαίδευση των νέων σε όλες τις μορφές των Ψηφιακών Τεχνών, στα σχολεία και στα Πανεπιστήμια. Το δίκτυο θα αναπτύξεις δεσμούς ανάμεσα στις σχολές και στα ιδρύματα που διδάσκουν τις Νέες Τέχνες και Τεχνολογίες σε όλα τα μέρη της Ευρώπης. Το EDAN επίσης πιστεύει ότι θα πρέπει να υπάρξουν κρατικές και κοινοτικές επιδοτήσεις για την ακόμη μεγαλύτερη ανάπτυξη του τομέα και της Τέχνης μας.

21. Το EDAN προτείνει και με κάθε τρόπο θα πιέζει την Ευρωπαϊκή Ένωση για την δημιουργία ενός Προγράμματος δημιουργίας ενός πανευρωπαϊκού δικτύου οπτικών ινών με το οποίο θα συνδέονται όλα τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις. Πιστεύουμε ότι θα πρέπει να υπάρξει μια παγκόσμια υπηρεσία με την οποία όλοι οι άνθρωποι θα μπορούν να έχουν φθηνή πρόσβαση στο Internet. Καμιά κοινωνία δεν μπορεί να λέει ότι λειτουργεί δημοκρατικά εάν δεν εξασφαλίζει σε ΟΛΑ τα μέλη της την δυνατότητα να επικοινωνούν ελεύθερα στο διαδίκτυο.

22. Θα αγωνιστούμε για την δημιουργία μιας παγκόσμιας ηλεκτρονικής βιβλιοθήκης όπου ο καθένας θα μπορεί να αναζητεί και να βρίσκει δωρεάν εκπαιδευτικό και πολιτιστικό περιεχόμενο. Θα πρέπει να γίνουν μεγάλες οικονομικές επενδύσεις στις ψηφιακές μεθόδους που θα παρέχουν σε όλους τους πολίτες ισόβια εκπαίδευση για να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε τις νέες κοινωνίες της πληροφορίας. Το Διαδίκτυο θα πρέπει να γίνει η Εγκυκλοπαίδεια όλης της ανθρώπινης Γνώσης: το θεμέλιο του Νέου Διαφωτισμού.

23. Πιστεύουμε στην ενίσχυση του μοντέλου μιας οικονομίας υψηλής τεχνολογίας που θα στηρίζεται στην ανταλλαγή αγαθών και υπηρεσιών. Όπως έχει αποδειχθεί από την ιστορία του Διαδικτύου, κυβερνοκουλτούρα αποτελεί πλέον έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κοινωνικής αλλαγής. Χωρίς τους hackers, το «πειρατικό» και ελεύθερο λογισμικό, χωρίς τα συστήματα ανοιχτής αρχιτεκτονικής, η καπιταλιστική κοινωνία θα είχε καταφέρει να εμποδίσει την εξάπλωση του Διαδικτύου και θα κυριαρχούσε επάνω του. Το EDAN υποστηρίζει την ελεύθερη πρόσβαση ως τον μοναδικό τρόπο για να μάθουν οι άνθρωποι τα Νέα Μέσα και τους υπολογιστές. Κάνουμε γνωστή την κουλτούρα μας σε όλο τον κόσμο χωρίς εξαιρέσεις και αποκλεισμούς και οικοδομούμε όλοι μαζί την νέα ψηφιακή κοινωνία.

24. Είμαστε οι Ελεύθεροι Ψηφιακοί Τεχνίτες. Οι νέα κοινωνική επαναστατική τάξη. Οικοδομούμε το μέλλον των Κοινωνιών της Πληροφορίας. Ενωνόμαστε σε ένα κοινό όραμα για να προωθήσουμε τα συμφέροντα και τις απαιτήσεις μας, για τα συμφέροντα όλων των εργαζομένων, όλων των πολιτών. Οργανώνουμε την Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Ελεύθερων Τεχνιτών των Ψηφιακών Τεχνών. Την Νέα Διεθνή. Εμπρός !

Ελεύθεροι Τεχνίτες της Ψηφιακής Εποχής, ενωθείτε !

Support Creative Commons

Friends of Creative Commons,

As 2004 draws to a close, Creative Commons is strong. In the past two years since Creative Commons licenses have been available, we've taken our first large first steps with you--building some of the essential tools, adding critical pieces of infrastructure and assembling a vibrant community.

In 2004, Glenn, Larry, and the legal team made huge improvements and released version 2.0 of the main Creative Commons licenses. These new versions added many needed features while at the same time they reduced the complexity of the licenses for our users. Christine, Roland and all of the iCommons volunteers worldwide took that work, and have ported Creative Commons licenses to 12 countries. We expect to add another dozen countries early next year, and we're in conversation with more than 70.

We've found more than 5,000,000 pages with content and links back to our licenses. But the commons is about more than simply putting the work out there. So, Mike, Neeru, Matt, and Nutch.org have collaborated to develop and debut a metadata search engine that makes it easy to find content marked with Creative Commons licenses. As if that were not enough, that search functionality now ships with the amazing Firefox browser from mozilla.org.

Neeru and the tech team have also worked with other software developers to make it easy to integrate Creative Commons licenses. The list is long, and includes Flickr, Moveable Type, Squarespace, Manila, Archive.org, WinkSite, plus DMusic, Soundclick, Garageband.com, and others I'm sure I've forgotten.

We're nearer to making worry-free sampling and re-creativity mainstream. What better place to start than the cover of WIRED magazine? The WIRED CD contains sixteen sampling-friendly tunes -- and includes the Beastie Boys, David Byrne, Gilberto Gil, Chuck D and more.

In 2005 we will continue to build our worldwide community of contributors to free culture. We will continue to enable more images, music, films and text, and we'll start to work on the Science Commons. We'll have much more to tell you about it at the start of the year.

ou can help make Creative Commons and "some rights reserved" household phrases. Visit http://creativecommons.org/support/ and you'll find out how you can make your contribution via PayPal, Amazon's Honor System, or by sending a check to Creative Commons at 543 Howard Street, 5th Floor, San Francisco, CA 94105.

Thank you for your support. It's not the commons without you.

Mark Resch, CEO
Creative Commons

Creative Commons a not-for-profit 501(c)(3) organization. Contributions are tax-deductible in the U.S. to the extent allowed by law.

Ανθρωπιστική τεχνολογίαΦιλανθρωπικό ίδρυμα ετοιμάζεται να δημιουργήσει το Google

04/01/05 14:19Νέα ΥόρκηΗ Google Inc. σκοπέυει να ιδρύσει εντός του 2006 το «Ίδρυμα Google», έναν φιλανθρωπικό οργανισμό στον οποίο θα διατεθεί το 1% των μετοχών και των κερδών της εταιρείας.
Η δημιουργία του ιδρύματος «θα είναι μια από τις κύριες δραστηριότητες στις οποίες θα εστιαστεί η εταιρεία το 2005» δήλωσε στο CNet.com η Σίντι ΜακΚάφρι, η οποία παραιτήθηκε από τη θέση της αντιπροέδρου μάρκετινγκ της Google και θα εργαστεί τώρα για το ίδρυμα.
Η ΜακΚάφρι δήλωσε πάντως ότι είναι ακόμα πολύ νωρίς για να συζητήσει τι φιλανθρωπικές δραστηριότητες ή σκοπούς θα υποστηρίζει το ίδρυμα.
Η σύσταση του ιδρύματος περιλαμβανόταν στα μελλοντικά σχέδια της εταιρείας όπως δημοσιεύτηκαν τον Απρίλιο του 2004 στο «βιβλίο οδηγιών χρήσης» που δόθηκε στους μετόχους της Google Inc.
Πολλές ακόμα εταιρείες υψηλής τεχνολογίας ίδρυσαν φιλανθρωπικούς οργανισμούς με τα υπέρογκα κέρδη της δεκαετίας του 1990. Το Ίδρυμα Bill & Melinda Gates, του μεγιστάνα της Microsoft Μπιλ Γκέιτς, είναι σήμερα ένα από τα πλουσιότερα φιλανθρωπικά ιδρύματα του κόσμου, ενώ τα ιδρύματα του eBay και της έχουν ήδη συγκεντρώσει 100.000 δολάρια για τα θύματα του τσουνάμι στη Νοτιοανατολική Ασία.Αυτό το κείμενο εκτυπώθηκε από το in.gr,στη διεύθυνση http://www.in.gr/news/article.asp?lngEntityID=591252&lngDtrID=252

Βιβλιογραφία

* Ρόμπερτ Χαϊλμπρόνερ, «Οι φιλόσοφοι του οικονομικού κόσμου: Η ζωή και οι ιδέες τους», Εκδόσεις «Κριτική», 2000. Κλασικό μπεστ σέλερ του διάσημου προοδευτικού Αμερικανού οικονομολόγου, γραμμένο από τη δεκαετία του '50. Γλαφυρή εκλαΐκευση των θεωριών των «ιερών τεράτων» της οικονομικής σκέψης, διανθισμένη με πιπεράτες αναφορές στην προσωπική ζωή τους.

**Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ, «Μια σφαιρική άποψη για την οικονομία», Εκδόσεις «Παπαζήση», 2000. Μια εξίσου εκλαϊκευτική, με έντονα ιστορική διάσταση, των οικονομικών αντιλήψεων από την αρχαία Ελλάδα και το Μεσαίωνα μέχρι τον 20ό αιώνα.

**Douglas Dowd, Capitalism and its Economics: Α critical history, Pluto Press (UK), 2000. Για να καταλάβετε γιατί ο καπιταλισμός απέκτησε τη δική «του» -κυρίαρχη μέχρι σήμερα- οικονομική θεωρία.

* Steve Keen, Debunking Economics: The naked emperor of social sciences, PlutoRess-Zed Books (UK), 2001. Γιατί ο βασιλιάς-οικονομολόγος είναι γυμνός (από επιχειρήματα) και μακριά από την πραγματικότητα (αλλά και την πραγματική επιστήμη).

**Neva Goodwin et al, Frontier issues in Economic Thought, Island Press. Χρησιμότατη σειρά έξι βιβλίων (το καθένα επικεντρώνεται στα Οικολογικά Οικονομικά, την Καταναλωτική Κοινωνία, την Ανθρώπινη Ευημερία, την Εργασία, την Ανισότητα και τη Βιώσιμη Ανάπτυξη) που συνιστά ένα πανόραμα των πιο προωθημένων και «εναλλακτικών» σύγχρονων προβληματισμών στην οικονομική θεωρία και πολιτική.

* Mark Lutz, Economics for the Common Good, Routledge, 1999. Μια εισαγωγή στην Κοινωνική Οικονομική (Social Economics), δηλαδή στην ευημερία με ανθρώπινους παρά υλικούς όρους, με προτάσεις για νέες οικονομικές-κοινωνικές πολιτικές.

**David Prychitko, Why economists disagree: An introduction to the alternative schools of thought, State University of N.York Press, 1998. Μια παρουσίαση, μέσα από συλλογή επιστημονικών άρθρων, όλου του φάσματος των «αιρετικών»: Αυστριακή σχολή, μετακεϊνσιανοί, θεσμική ανάλυση, μαρξιστές και μεταμαρξιστές, κοινωνική και ανθρωπιστική παράδοση κ.λπ.

* R. Holt & S.Pressman, Economics and its discontents: 20th century dissenting economists, Elgar Edward Publishing, 1998. Στο ίδιο μήκος κύματος παρουσιάζει το έργο 17 «αιρετικών» οικονομολόγων (Barbara Bergmann, Friedrich Hayek, Michal Kalecki, John Maynard Keynes, Oskar Lange, Adolph Lowe, Peiro Sraffa, Thorstein Veblen κ.ά.).

**R. Nelson & Μ. Stackhouse, Economics as Religion: From Samuelson to Chicago and beyond, 2001. Πώς η αγορά -διά των αρχιερέων της οικονομολόγων- σφετερίστηκε τη θέση του Θεού επιβάλλοντας τους δικούς της νόμους.

**Τ. Bucholz & Μ. Feldstein, New ideas from dead economists: An introduction to modern economic thought, 1999. Μια ενημερωτική παράθεση των βασικών οικονομολόγων και των «σχολών» τους από τον Α. Σμιθ μέχρι σήμερα.

**Robert Skidelsky, John Meynard Keynes: Hopes betrayed (1883-1920) - The economist as savior (1920-1937) - Fighting for freedom (1937-1946). Τρίτομη βιογραφία (εκδόσεις Viking Penguin), η πιο σύγχρονη και εξαντλητική για τον Αγγλο λόρδο οικονομολόγο από έναν συμπατριώτη του διανοούμενο πολιτικό. Για μια πιο κριτική -και αμερικανική- ματιά δείτε το βιβλίο «Keynes» του καθηγητή Ιστορίας του Πανεπιστημίου City της Ν.Υόρκης David Felix (Greenwood Publishing, 1999)

**Emma Rothschild, Economic sentiments: Adam Smith, Condorcet and the Enlightenment, Harvard University Press, 2001. Το πιο πρόσφατο καλό βιογραφικό βιβλίο για τον Σμιθ από την καθηγήτρια Οικονομικής Ιστορίας στο Cambridge University.

**Alan Ebenstein, Friedrich Hayek: Α biography, Palgrave, 2001. Η πιο πρόσφατη, πιο διαφημισμένη και μάλλον καλύτερη βιογραφία για το μεγάλο Αυστριακό οικονομολόγο (γνωστό και ως «γκουρού» της Θάτσερ)

**Yuval Yonay, The struggle over the soul of Economics: Institutionalist and Neoclassical Economists in America between the Wars, Princeton University Press, 1998. Η μεγάλη μάχη για την ακαδημαϊκή επικράτηση, με νίκη των δευτέρων.

**Paul Ormerod, Butterfly Economics, Basic Books, 2001, Ο πρώην δημοσιογράφος του «Εκόνομιστ» εξηγεί γιατί τα Οικονομικά πρέπει να συντονιστούν με τη Φυσική του Χάους και να ενσωματώσουν για τα καλά τους παράγοντες της αβεβαιότητας και της ολιστικής προσέγγισης (το 1994 είχε γράψει το εύγλωττο Death of Economics).

** Mark Skousen, The making of modern economists: The lives and ideas of the great thinkers, M.E.Sharpe, 2001. Πολύ ενημερωτικό, από τη σκοπιά των οπαδών της ελεύθερης αγοράς.

* Melvin Reder, Economics, The culture of a controversial science, University of Chicago Press, 2001. Εξηγεί τις δυσκολίες και αντιφάσεις του επαγγέλματος των οικονομολόγων και γιατί έχουν στραφεί τόσο πολύ στα μαθηματικά, μεταξύ άλλων και υπό την πίεση των κυβερνήσεων να δώσουν αποτελέσματα.

* Malcolm Sawyer & Philip Arestis, Α Biographical Dictionary of Dissenting Economists, Elgar Edward Publishing, 2001. Παρουσίαση της ζωής και του έργου (με πλήρη βιβλιογραφία) περίπου 100 μη νεοκλασικών οικονομολόγων.

* Mark Blaug, Who's Who in Economics, Elgar Edward Publishing, 1999. Ο κορυφαίος οδηγός για το «ποιος είναι ποιος» ανάμεσα στους σύγχρονους και τους παλιότερους οικονομολόγους.

Τα μεγαλύτερα μπεστ σέλερ οικονομολόγων στην ιστορία

(κατά σειρά πωλήσεων)

1. Ανταμ Σμιθ, Ο πλούτος των εθνών

2. Καρλ Μαρξ, Κεφάλαιο: Μια κριτική στην πολιτική οικονομία

3. Τζον Μέιναρντ Κέινς, Η γενική θεωρία της απασχόλησης, του τόκου και του χρήματος

4. Τζον Μέιναρντ Κέινς, Οι οικονομικές συνέπειες της ειρήνης

5. Αλφρεντ Μάρσαλ, Αρχές των Οικονομικών

6. Φ. Χάγιεκ, Ο Χάγιεκ για τον Χάγιεκ: Ενας αυτοβιογραφικός διάλογος

7. Τόμας Μάλθους, Ενα δοκίμιο για την Αρχή του Πληθυσμού

8. Πολ Σουίζι, Η θεωρία της καπιταλιστικής ανάπτυξης

9. Πολ Μπάραν και Πολ Σούιζι, Μονοπωλιακό κεφάλαιο


Πηγή: The New York Review of Books

Το τέλος της Αριστεράς

Του ΑΝΔΡΕΑ ΑΝΔΡΙΑΝΟΠΟΥΛΟΥ

«Η Αριστερά πέθανε!», διαπίστωσε με απόλυτα κατηγορηματικό τρόπο ο τελευταίος διευθυντής του περιοδικού «Ο Μαρξισμός Σήμερα», Μάρτιν Ζακ, σε πρόσφατο άρθρο του («The Only Show in Town», Guardian, 20/11/04). «Και δεν υπάρχει περίπτωση να αναγεννηθεί», φρόντισε να αποσαφηνίσει.

Τουλάχιστον με τον τρόπο και τη μορφή που την ξέραμε. Η περιθωριοποίηση του εργατικού κινήματος, πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε η πολιτική της παρουσία, και η σοβαρή υποβάθμιση της Ευρώπης -που υπήρξε η κοιτίδα της προέλευσής της- απέναντι στις ΗΠΑ και την Ασία, με τις διαφορετικές τους αξίες, πεποιθήσεις και κοινωνικές ιεραρχήσεις, συνέβαλαν αποφασιστικά στον οριστικό της θάνατο. Τα αδιέξοδα που αντιμετωπίζουν οι οικονομίες και κοινωνίες της ηπειρωτικής Ευρώπης (κατ' εξοχήν προϊόντα της παραδοσιακής ευρωαριστεράς), σε αντίθεση με τη σχετική ευημερία που διαπνέει τις τύχες των περισσότερο νεοφιλελεύθερων αγγλοσαξωνικών χωρών, σηματοδοτεί οριστικά την περιθωριοποίηση των οραματισμών της Αριστεράς σε σχέση με τη δυνατότητά της να επηρεάσει τις σύγχρονες εξελίξεις.

Σύμφωνα με τον Ζακ και πάλι, «ο νεοφιλελευθερισμός αποτελεί την καινούργια γενικά αποδεκτή πραγματικότητα, οι ιδιωτικοποιήσεις αδιαμφισβήτητα κυριαρχούν παντού, ενώ η ισότητα έχει εξαφανισθεί ως πολιτικός όρος από τα λεξικά». Εν τούτοις, κανείς δεν μπορεί να ισχυρισθεί πως τα προβλήματα λύθηκαν, πως ο κόσμος κινείται μονοδιάστατα στον αστερισμό του τέλους των ιδεολογιών και πως η ιστορία έχει τελειώσει. Ισως σήμερα τα ζητήματα εξαίρεσης, κοινωνικού περιθωρίου και οικονομικής εξαθλίωσης να γίνονται κατά καιρούς και κατά περιοχή εντονότερα από κάθε άλλη φορά. Η πεποίθηση απλώς είναι πως η Αριστερά δεν είναι πλέον σε θέση να τα αντιμετωπίσει. Το ιδεολογικό της οπλοστάσιο και οι συνακόλουθες πολιτικές της προτάσεις δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες και στην κυρίαρχη διάρθρωση των κοινωνιών της εποχής.

Γι' αυτό και διαπιστώνουμε πως τα παραδοσιακά αριστερά κόμματα, για να επιβιώσουν, υιοθετούν πολιτικές που έχουν αφετηρία τις αξίες και τα πιστεύω των αντιπάλων τους. Δεν υπάρχει στην Ευρώπη ολόκληρη σήμερα -αλλά και στον κόσμο ολάκερο- αριστερό κόμμα εξουσίας που να μην υιοθετεί τη λογική της οικονομίας της αγοράς, να μην επιχειρεί να μπολιάσει την κοινωνία με αντιλήψεις ατομικής υπευθυνότητας και συντριβής του κρατισμού και να μη μάχεται για ανταγωνιστική παιδεία, για δημιουργική επιχειρηματικότητα και για μια χώρα με εξωστρεφείς προσανατολισμούς και μαχητική διεκδίκηση διεθνών αγορών σε κάθε τομέα ανθρώπινης δραστηριότητας.

Την αντίδραση απέναντι στο σύστημα και τη λαϊκίστικη κουστωδία ανέφικτων υποσχέσεων κι ανεδαφικών οραματισμών την έχουν αναλάβει πλέον σήμερα τα εθνικιστικά άκρα και κάποιες ανορθόδοξες συμμαχίες παλαιοκομμουνιστών με φονταμενταλιστές της θρησκείας! Αυτοί επιχειρούν να εκμεταλλευθούν τη δυσαρέσκεια όσων, ίσως και πρόσκαιρα, βρίσκονται έξω από τη ροή των εξελίξεων, φοβούνται την ταχύτητα των αλλαγών ή αδυνατούν να προσαρμοστούν στις νέες, συχνά ίσως και αδυσώπητες, πραγματικότητες. Τη σκοτεινή πλευρά των κοινωνικών προβλημάτων που δημιουργούνται από την επέλαση του σύγχρονου τουρμπο-καπιταλισμού (κατά την επιτυχή εκδοχή του Edward Luttwak στο «Turbo Capitalism», 1998) δεν είναι, λοιπόν, πλέον η Αριστερά που μπορεί αξιόπιστα να προβάλει πολιτικές για την αντιμετώπισή τους.

Προβλήματα όπως η ανισότητα στην παροχή ηλεκτρονικής γνώσης κι εξειδίκευσης, ζητήματα ανακατανομής πλούτου στο οικονομικό περιβάλλον της Νέας Οικονομίας, τα αδιέξοδα του ασφαλιστικού συστήματος, οι νέες συνθήκες στο άγριο διεθνές περιβάλλον, η απαραίτητη ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και η δημιουργία κινήτρων ανάπτυξης μέσα από τη μείωση των φόρων και την πάταξη της κρατικής γραφειοκρατίας είναι αδύνατον να επιλυθούν μέσα από τις αγκυλώσεις των παραδοσιακά αριστερών αναζητήσεων.

Σε ένα περιβάλλον πάταξης του κρατισμού είναι αδύνατον οι όποιες δυνατές λύσεις να έλθουν μέσα από τις επιλογές αυτών που οικοδόμησαν τις πιο ακραίες μορφές κρατισμού. Οπως επισημαίνει κι ο Μάρτιν Ζακ, «η κομμουνιστική αλλά και η σοσιαλδημοκρατική παράδοση μοιράζονταν σε κάποιο βαθμό το όραμα μιας καλύτερης κοινωνίας -οικοδομημένης, όμως, πάνω σε κολλεκτιβιστικά πρότυπα. Αλλά αυτό ακριβώς το όραμα είναι που αποτεφρώθηκε με την απόλυτη αποσύνθεση του κομμουνισμού». Ξαφνικά, ο καπιταλισμός παρέμεινε ο αδιαφιλονίκητος μοναδικός κυρίαρχος του παιχνιδιού.

Δεν είναι, κατά συνέπεια, αναπάντεχο το σημερινό φαινόμενο. Μοναδικός, δηλαδή, σοβαρός αμφισβητίας των επιτευγμάτων των ανοιχτών κοινωνιών και της οικονομίας της αγοράς να είναι κινήματα ακραία, θρησκόληπτα και κρυπτοφασιστικά. Ολα αυτά βέβαια ισχύουν για ολόκληρο τον κόσμο, πέραν της Ελλάδας.

Στη χώρα μας οι επιθέσεις των άκρων ενάντια στη λογική μιας μετριοπαθούς δημοκρατίας ανοχής, ελευθερίας και δυναμικής οικονομικής προόδου είναι ενσωματωμένες εν πολλοίς στον κύριο κορμό της πολιτικής ζωής της χώρας. Γιατί εδώ η Αριστερά, ως κοιτίδα ιδεών, προτάσεων και πολιτικών, ζει και βασιλεύει. Και τα σχετικά ακραία πολιτικά φαινόμενα -η περίεργη, δηλαδή, φαιοκόκκινη συμμαχία- εμφανίζονται δραστήρια και μέσα στα παραδοσιακά κόμματα.

Η σύγχυση είναι απόλυτη. Οι κομμουνιστές εγκολπώνονται τις ανησυχίες των εθνικιστών της άκρας Δεξιάς και οι δεξιοί εκφράζουν τις αντι-καπιταλιστικές φοβίες των κομμουνιστών. Οι ανανεωτές της Αριστεράς βρίσκουν τον δρόμο για το μέλλον μέσα από την παλινδρόμηση σε παλαιο-μαρξιστικές θέσεις. Και πολλοί σοσιαλδημοκράτες ψάχνουν τη λύτρωση στην παλινόρθωση ξεπερασμένων τριτοκοσμικών οραματισμών και κρατικο-ελεγχόμενων οικονομικών μοντέλων.

Η κυβέρνηση δεν τολμά να προχωρήσει με πολιτικές που απηχούν τις βασικές της ιδεολογικές αρχές. Φοβούμενη τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων, αναγκάζεται να φλερτάρει τις κρατικο-παρεμβατικές ιδεοληψίες της Αριστεράς. Κι οδηγεί συνακόλουθα τον τόπο σε αδιέξοδα. Η αγωνία για το μέλλον είναι μεγάλη. Είναι κρίμα ο τόπος να οδηγηθεί σε οριστική παρακμή, γιατί κάποιες από τις ηγεσίες του αδυνατούν -ή δεν τολμούν- να προσεγγίσουν τα μηνύματα των ημερών...

www.andrianopoulos.gr

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 31/12/2004